Akademik Veri Yönetim Sistemi
Yüzüncü Yıl Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, cilt.30, sa.3, ss.1044-1064, 2025 (TRDizin)
Bu makale, 19. yüzyıldan erken Cumhuriyet’e uzanan Osmanlı posta ağının temel unsurları olan posta merkezlerini, tekil yapı odaklı okumaların ötesine taşıyarak CBS temelli bir çerçevede yeniden değerlendirir. Literatürdeki posta yapılarına ilişkin parçalılık ve ulusal envanterlerdeki dağınık kayıtların karşılaştırılabilir bir zeminde buluşturulamayışı, posta sisteminin işleyişini, ulaşım hatlarıyla kurduğu ilişkileri ve bölgesel yayılım dinamiklerini bütüncül biçimde ele almayı zorlaştırmıştır. Bu eksiklikten hareketle çalışmanın amacı, posta ağını parçalı okumaların ötesine taşıyarak işleyişini, ulaştırma altyapılarıyla kurduğu bağlantıları ve bölgesel farklılaşmalarını birlikte görünür kılmaktır. Araştırma, posta yapılarının değerini cephe ya da tipolojiye indirgemek yerine yer seçimi, erişim ve koridor ilişkileri üzerinden açığa çıkararak, geç Osmanlı kamu mimarlığının çoğul ve çok merkezli karakterini ağ ölçeğinde belgelemektedir. Bu doğrultuda arşiv belgeleri, tarihî haritalar, görsel materyaller ve resmî kayıtlar CBS’de coğrafi olarak referanslanmış ve ulaştırma türleriyle bağlantıları çözümlenmiştir. Bulgular, ağın sürekliliğini ve bölgesel farklılaşmalara rağmen ortak bir ulaşım– haberleşme sistemine eklemlendiğini göstermektedir. Bu çerçeve, koruma ve planlama kararlarının tekil yapılardan çok koridorlar ve stratejik eşik noktaları üzerinden kurgulanmasına imkân tanır. Sonuçta ortaya çıkan CBS tabanı, envanterleme, rota tasarımı, koruma önceliklendirmesi ve dijital sergileme gibi alanlarda kullanılabilir; yöntem ise benzer imparatorluk ölçekli ağların farklı coğrafyalarda karşılaştırmalı incelenmesine aktarılabilir.
This article re-evaluates the Ottoman postal network, spanning from the nineteenth century to the early Republican period, by moving beyond building-centered readings and situating postal centers within a GISbased analytical framework. The fragmented nature of studies on postal buildings and the dispersed records in national inventories have hindered a comprehensive assessment of the postal system’s functioning, its connections with transportation routes, and its regional dynamics of expansion. Addressing this gap, the study aims to move beyond partial interpretations and to reveal the network’s operation, its links with transport infrastructures, and its regional variations in an integrated manner. Rather than reducing the value of postal buildings to façades or typologies, the research emphasizes their significance through location choices, accessibility, and corridor relations, thereby documenting the plural and multi-centered character of late Ottoman public architecture at a network scale. To this end, archival documents, historical maps, visual materials, and official records were georeferenced in GIS and analyzed in relation to transport infrastructures. The findings demonstrate the continuity of the network and its integration into a common communication–transportation system despite regional differences. This framework allows conservation and planning strategies to be developed not only around individual buildings but also along corridors and strategic thresholds. The resulting GIS database can serve as a tool for inventorying, route design, conservation prioritization, and digital exhibition, while the method can be transferred to comparative studies of other empire-scale networks in different geographies.