DİNLERKEN NOT TUTMANIN ÖNEMİ VE NOT TUTMA TEKNİKLERİ


Kardaş M. N.

DİNLEME EĞİTİMİ, MEHMET NURİ KARDAŞ, Editör, Pegem Akademi, Ankara, ss.269-305, 2020

  • Basım Tarihi: 2020
  • Yayınevi: Pegem Akademi
  • Basıldığı Şehir: Ankara
  • Sayfa Sayıları: ss.269-305
  • Editörler: MEHMET NURİ KARDAŞ, Editör

Özet

Araştırmalar öğrencilerin ilköğretimden başlayarak öğrenim kademeleri

yükseldikçe derslerdeki dinleme oranlarının arttığını ortaya koymaktadır. Yükseköğretim

programlarında öğrenim gören öğrencilerin, önceki öğrenim kademelerine

nazaran derslerde daha edilgin oldukları ve buna bağlı olarak dinleme

sürelerinin daha uzun olduğu düşünüldüğünde, dinleme becerisi ve yeterliliğinin

bilgi edinmede ne denli önemli olduğu daha iyi anlaşılacaktır.

Bilgi için dinleme derste, toplantıda, konferansta, panelde, sempozyumda vb.

bilgi paylaşımının yoğun olduğu ortamlarda verilmek istenen mesajları kavrayıp

uzun süreli belleğe yerleştirmek, daha sonra hatırlamak ve kullanmak amacıyla

yapılan dinlemedir (Cramer, 2004). Diğer bir deyişle bilgi için dinleme, bir şeyler

öğrenmek için kullanılan dinleme stratejilerinin tamamıdır.

Not tutma, öğrenenleri; bilgileri organize etmeye teşvik ettiği, dikkati anlamaya

yönelttiği, bilgileri zihinde tutmaya yardımcı olduğu ve daha sonra çalışmak

için iyi bir materyal sağladığı için önemli bir öğrenme stratejisi olarak değerlendirilir

(Cramer, 2004’ten Aktaran Özbay, 2012:119). Dinleme etkinliklerinde

aktarılan sözlü iletilerin not edilmesi anlamayı ve hatırlamayı kolaylaştırdığı için

öğrenmede önemli katkılar sunmaktadır. Nitekim dinleyicilerin öğrenmede aktif

olmalarını sağlayan önemli faktörlerden biri yine dinleme sırasında notlar almaktır.

Bu bağlamda not almak öğrenmede önemli bir yere sahiptir ve güç bir uğraşıdır..

Baymur (1944:25-29) dinlerken not tutmanın güçlüğünü; “Not tutmak kolay

bir iş değildir. Çünkü hakiki manasıyla not tutmak, insandan yüksek bir zihin çalışması

ister. Bu, öğretmen veya konferansçının söylediği sözler arasında önemli

olanları, teferruattan ayırıp mecaz bir şekilde kaydetmek demektir. Öğretmenin

veya konferansçının söylediklerini iyi anlamak, söylenen sözler arasında bir ayıklama

yapmak ve nihayet bunları kısa ve iyi bir şekilde formüle edip yazmak söz

konusudur. Bu da kolay bir iş değildir.” şeklinde aktarmaktadır.

Not tutmak dinlenilen bilgilerin kalıcı kılınmasında en etkili yoldur. Bu nedenle

amaca hizmet eden notlar tutabilmek için not tutmada kullanılan yöntemleri

teorik ve pratikte istendik düzeyde bilmek gereklidir. Bölümde işlenen başlıca

not tutma teknikleri şu şekilde açıklanabilir:

Dinlerken kullanılan not tutma tekniklerinden biri İFİKAN’dır. İFİKAN

sözcüğünde yer alan her harf bu stratejinin bir basamağını temsil etmektedir.

Buna göre; İ: İleriye bak, F: Fikirler, İ:İşaretler, K:Katıl, A:Araştır, N:Not tut basamaklarını

karşılamaktadır

Cornell not alma tekniği bilhassa dinleme becerilerinin geliştirilmesinde kullanılması

gereken etkili bir yöntemdir. Alan yazında Cornell not alma tekniğininöğrencilerin anlama becerilerinin geliştirilmesinde geleneksel yöntemlere nazaran

daha başarılı sonuçlar verdiğini ortaya koyan araştırmalar bulunmaktadır ( Makany

vd., 2009; Şahin vd., 2011)

Kavram haritalarını, fikirler ve bilgiler arasındaki ilişkileri, bağlantıları gösteren,

resimler, görseller, haritalar şeklinde tanımlamak mümkündür. Kavramlarla

oluşturulan kavram haritaları yaratıcı öğrenme ile sıkı bağlantılar içermektedir.

Bu bakımdan kavram haritası yaratıcı bir aktivite olup yaratıcılığın sönmesini engeller

ve bir nevi besler (Novak ve Gowin, 1984).Kavram haritası tekniği başta

sosyal bilimler alanı olmak üzere birçok öğrenme alanında etkin olarak kullanılan

bir yöntemdir

Dinlerken zihin haritası oluşturma etkinliği, notları daha yaratıcı biçimlerde

almaya, daha kolay hatırlamaya ve üzerinde çalışılan konuyu net bir şekilde anlamaya

yardımcı olur (MEB, 2004).

Başarılı bir dinleme ve not alma sürecinde sadece olumlu hususların değil;

olumsuz ve ilginç bilgi veya tespitlerin de not edilmesi gerekmektedir. Ancak bu

sayede tutulan notlar daha sonra kişiye geniş bir bakış açısı sunacak, tutulan notlardan

daha verimli yararlanmayı sağlayacaktır. Artı, eksi ilginç (AEİ) not tutma

tekniği bu bağlamda önemli işlev görebilir.

Önemli not tutma tekniklerinden biri de taslak çıkarmaktır. Dinlenilenlerin

ana başlıklar(konu, karakterler, ana fikir, yardımcı fikir, sonuç, öneriler vb.) halinde

not edilmesi kavramaya katkı sunacaktır.

Özet çıkararak not tutma da dinlemede kullanılan önemli bir etkinliktir.

Karaalioğlu’na göre (1978: 153) de özet, “Bir sözün ayrıntısız ve kısaca anlatılan

biçimi; en önemli ve en işe yarar parçasıdır.”Özet çıkarırken başlıca işlem

basamakları; başlık yazma, bakış açısını doğru kullanma, anlatım kipini doğru

kullanma, önemli bilgiyi seçme, önemsiz bilgiyi silme, metin dışı bilgiye yer vermeme,

tutarlı yazma ve kısaltma… şeklindedir.