Akademik Veri Yönetim Sistemi
Konservatoryum, cilt.0, 2025 (TRDizin)
Bu çalışma, Diyarbakır yöresi Türk halk müziği repertuvarı üzerinden, yöreye özgü kültürel kodların tespi tedilmesi ve bu kodların müzik aracılığıyla nasıl temsil edildiğinin ortaya konulmasını amaçlamaktadır. Araştırma, etnomüzikoloji disiplini ve nitel araştırma yöntemi çerçevesinde, etnografik desen ve betimsel yaklaşım doğrultusunda yürütülmüştür. Çalışmada, literatür taraması ve TRT Türk halk müziği repertuvarından sağlanan veriler ışığında içerik ve müzik analizleri gerçekleştirilmiştir. Araştırmada incelenen toplam 129 eserin 67’sinin Celal Güzelses’e, 13’ünün İzzet Altınmeşe’ye ait olduğu, geri kalan eserlerin ise diğer sanatçılar tarafından oluşturulduğu belirlenmiştir. Makamsal incelemelerde ise repertuvarın ağırlıklı olarak Hüseyni ve Uşşak makam dizileri etrafında şekillendiği; usul açısından ise 4/4 ve 10/8 ölçülerin belirleyici olduğu tespit edilmiştir. Sözlü ezgilerin büyük bölümünde 7’li hece ölçüsü kullanılmış ve aşk, ağıt, gurbet, kına gibi temaların öne çıktığı görülmüştür. Çalgı repertuvarında cümbüş, Diyarbakır yöresi müziğinin karakteristik ve ayırt edici çalgısı olarak ön plana çıkmış; kent merkezli müzik kültüründe önemli bir temsil aracı hâline gelmiştir. Ayrıca, Diyarbakır halk müziği genellikle sabit mekânlar yerine velime geceleri,düğünler, törenler gibi geçici, topluluk temelli sosyal ortamlarda icra edilmektedir. Elde edilen bulgular doğrultusunda Diyarbakır yöresi halk müziği kültürü; yaratıcı kimlikte Celal Güzelses, makamsal olarak hüseyni ve uşşak makamları, usul bakımından 4/4 ve 10/8 ölçüler, metinsel olarak 7’li hece ölçüsü ve aşk teması, çalgı açısından ise cümbüş ile kodlanmakta ve temsil edilmektedir.