Klasik Dönemden Moderne Semantik Anlayışın Evrimi

Öztürk Y. E., Çınar M. Ş.

Batman Akademi Dergisi, cilt.10, sa.1, ss.1-30, 2026 (Hakemli Dergi)

Özet

Bu çalışma, modern dilbilimsel disiplinlerden birini oluşturan semantik çerçevesinde anlamın türleri ve yapı taşlarını teorik bağlamda, klasik ve modern dönemin karşılaştırılması niteliğinde ele alarak Arap dilinin yapısına dair bir çözümleme sunmayı amaçlamaktadır. Bu çalışmada, anlamın yalnızca dil içi unsurlarla değil; bağlam, kültür, niyet, toplumsal ve ideolojik etkenlerle de şekillendiği vurgulanarak klasik dil anlayışı ile edimbilim ve göstergebilim gibi modern dilbilimsel kuramlar arasında bir köprü kurmak suretiyle teorik bir analiz gerçekleştirilecektir. Bu bağlamda klasik dönemde semantik disiplinin temel konusu olan anlam olgusunun lafız-mana ilişkisi bağlamında nasıl ele alındığı ve inancın temellendirilmesi noktasında nasıl araçsallaştırıldığı klasik dönem âlimleri üzerinden incelenecektir. Modern dönemde ise anlam türleri (temel, yan, çağrışımsal, psikolojik, stilistik, göreceli), anlam değişmeleri, anlamsal yapılar, çok anlamlılık, eş ve zıt anlamlılık, deyim anlam gibi temel semantik konular ayrıntılı biçimde ele alınacak; semantik alanlar, anlam değişmeleri, anlam çeşitleri ve semantik yapılara dair detaylı sınıflandırmalar yapılacaktır. Bununla beraber mezkûr anlam yapılarına dair tartışmalar incelenecektir. Sonuç olarak semantik disiplini lafızmana ilişkisi bağlamında mana tarafını önceleyecek şekilde ele alınacak ve Arapçanın morfolojik zenginliği, anlam üretme ve anlam çeşitliliği bakımından yüksek düzeydeki sistematik yapısı incelenirken anlam olgusunun klasik dönemden modern döneme nasıl evrildiği ve nasıl ele alındığı incelenecektir. Betimsel ve karşılaştırmalı analiz yöntemlerinin kullanıldığı bu çalışmada, semantik disiplinin anlam araştırması tahlil edilmeye çalışılarak başta Arap dili olmak üzere anlamı konu edinen tüm disiplinlere teorik bir zemin oluşturmak hedeflenmektedir.