Halk İnanışlarının İz Düşümü: Milli Folklor Dergisi Örneği (1989-2025)

Creative Commons License

Aykaç M. s.

Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, sa.73, ss.84-104, 2026 (TRDizin)

Özet

Halk inanışları, bir toplumun tarihsel ve kültürel hafızasında derin izler bırakan, sözlü kültür aracılığıyla kuşaktan kuşağa aktarılan inanç, uygulama ve ritüeller bütünüdür. Bu inanışlar; doğa olaylarından hastalıklara, ölümden doğuma, bereketten korunmaya kadar birçok konuda bireylerin dünyayı anlamlandırma biçimlerini yansıtır. Türkiye’de halk bilimi (folklor) çalışmalarının akademik bir disiplin hâline gelmesiyle birlikte, halk inanışları da araştırmacıların ilgi odağı olmuş, bu kapsamda pek çok saha çalışması, çözümleme ve kuramsal yaklaşım ortaya konmuştur. 1989 yılından itibaren yayın hayatına başlayan Milli Folklor Dergisi, Türkiye’de halk bilimi alanındaki en önemli akademik yayın organlarından biri olarak kabul edilmektedir. Dergi hem yerel hem de genel ölçekte halk kültürüne ilişkin çeşitli konuları ele almakta ve özellikle halk inanışları gibi alt alanlarda çok sayıda makaleye yer vermektedir. Bu bağlamda, dergide yayımlanan halk inanışlarına dair çalışmaların niteliksel olarak değerlendirilmesi, Türkiye’de halk bilimi alanının gelişimini ve yönelimlerini ortaya koymak açısından büyük önem taşımaktadır. Bu çalışmada, 1989–2025 yılları arasında Milli Folklor Dergisi’nde yayımlanan halk inanışlarıyla ilgili makaleler kapsamlı bir şekilde incelenerek bu çalışmaların akademik gelişim seyri ortaya konulmuştur. Çalışmalar, tematik, yöntemsel yaklaşım, bölgesel odaklanma ve kuramsal çerçeve gibi açılardan değerlendirilmiştir. Böylece hem derginin halk inanışlarına ne ölçüde katkı sunduğu belirlenmeye çalışılmış hem de bu alanın akademik gelişim seyri üzerine genel bir perspektif sunulmuştur. İnceleme sonucunda halk inanışlarının dergide sürekli ilgi gören araştırma konularından biri olduğu, çalışmaların büyük ölçüde saha araştırmalarına dayandığı ve farklı coğrafi bölgelerdeki inanış pratiklerini kayıt altına aldığı belirlenmiştir. Ayrıca zaman içerisinde betimleyici çalışmaların yanı sıra karşılaştırmalı, disiplinler arası ve kuramsal yaklaşımların da arttığı görülmüştür. Halk inanışlarının kültürel kimlik, toplumsal hafıza ve geleneksel bilgi sistemleriyle ilişkili olarak ele alındığı tespit edilmiştir. Milli Folklor Dergisi’nin, halk inanışlarının belgelenmesi, yorumlanması ve akademik literatüre kazandırılması konusunda önemli katkılar sunduğu anlaşılmaktadır. Çalışma, Türkiye’de halk inanışları araştırmalarının gelişim eğilimlerini ortaya koyarak gelecekte yapılacak araştırmalar için genel bir değerlendirme ve kaynak niteliği taşımaktadır.
Folk beliefs constitute a body of beliefs, practices, and rituals that have left deep traces in the historical and cultural memory of a society and are transmitted from generation to generation through oral tradition. These beliefs reflect the ways in which individuals interpret and make sense of the world in relation to a wide range of subjects, including natural phenomena, diseases, birth, death, prosperity, and protection. With the establishment of folklore studies as an academic discipline in Türkiye, folk beliefs have become a major focus of scholarly attention, leading to numerous field studies, analyses, and theoretical approaches. Since its establishment in 1989, Milli Folklor Journal has been regarded as one of the most significant academic publications in the field of folklore studies in Türkiye. The journal addresses various aspects of folk culture at both local and broader levels and has published a considerable number of articles on subfields such as folk beliefs. In this context, a qualitative evaluation of studies on folk beliefs published in the journal is of great importance for understanding the development and scholarly orientations of folklore studies in Türkiye. This study comprehensively examines articles related to folk beliefs published in Milli Folklor Journal between 1989 and 2025 and reveals the academic development trajectory of research in this field. The studies were evaluated in terms of thematic focus, methodological approaches, regional orientation, and theoretical frameworks. Accordingly, the study aims both to determine the extent of the journal’s contribution to the field of folk beliefs and to provide an overall perspective on its academic development. The findings indicate that folk beliefs have remained one of the consistently prominent research topics in the journal. Most of the studies are based on field research and document belief practices from different geographical regions. Furthermore, alongside descriptive studies, comparative, interdisciplinary, and theoretical approaches have become increasingly common over time. Folk beliefs have been examined in relation to cultural identity, collective memory, and traditional knowledge systems. The results demonstrate that Milli Folklor Journal has made significant contributions to the documentation, interpretation, and incorporation of folk beliefs into the academic literature. By revealing the developmental trends of folk belief studies in Türkiye, this research provides both a general evaluation of the field and a valuable reference source for future studies.