Şırnak İli Silopi İlçesinde Yer Fıstığı Üretim ve Pazarlama Yapısının Belirlenmesi

Yerfıstığı (Arachis hypogaea L.), baklagiller familyasına ait, tek yıllık ve yazlık olarak yetiştirilen önemli bir sıcak iklim bitkisidir. Yüksek yağ ve protein içeriği sayesinde hem insan beslenmesinde hem de hayvan yemi ve yağ sanayisinde temel hammaddeler arasında yer almaktadır. Bu yönüyle dünya genelinde ekonomik ve stratejik bir ürün niteliği taşımaktadır. Türkiye’de yerfıstığı üretimi ağırlıklı olarak Adana ve Osmaniye illerinde yoğunlaşmakla birlikte, son yıllarda başta Şırnak olmak üzere Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde alternatif bir ürün olarak hızla yaygınlaşmaktadır. Şırnak ilinde 2017 yılında 2 bin ton olan üretim miktarı, 2024 yılında 36 bin 500 tona yükselmiştir. Toplam üretimin yaklaşık %97’sinin Silopi ilçesinde gerçekleştirilmesi, araştırmanın bu ilçede yürütülmesini gerekli kılmıştır. Bu çalışmanın temel amacı, Silopi ilçesinde yerfıstığı üretimi yapan tarım işletmelerinin üretim ve pazarlama yapılarını ortaya koymaktır. Araştırmanın ana materyalini, 64 işletmeden anket yoluyla elde edilen birincil veriler oluşturmaktadır. Veriler frekans tabloları ve tanımlayıcı istatistikler kullanılarak analiz edilmiştir.  Araştırma sonuçlarına göre işletmelerde ortalama yerfıstığı ekim alanı 238.28 dekar olup, işletmelerin %43.8’i 100–200 dekar, %37.5’i 201–300 dekar ve %18.7’si 301 dekar ve üzeri alanda üretim yapmaktadır. Dekara ortalama verim 388.40 kg olarak hesaplanmıştır. İşletmelerin tamamı yerfıstığını ilk ürün olarak ve sulu koşullarda yetiştirmektedir. Üreticilerin büyük çoğunluğu yerfıstığını yüksek gelir sağlaması ve münavebeye uygunluğu nedeniyle tercih etmekte; %75’i önümüzdeki yıllarda da üretime devam etmeyi planlamaktadır. Pazarlama yapısı incelendiğinde, üreticilerin %81.3’ünün ürünü tüccara, %18.7’sinin ise doğrudan fabrikaya sattığı belirlenmiştir. Satışların büyük ölçüde vadeli (%78.1) gerçekleştiği ve işletmelerin %95.3’ünün satış öncesinde ürün sınıflandırması yaptığı tespit edilmiştir. Buna karşın, düşük ürün fiyatları, depolama imkânlarının yetersizliği, yüksek taşıma maliyetleri ve bölgede yerfıstığı işleyen tesis sayısının azlığı pazarlamada karşılaşılan temel sorunlar olarak öne çıkmaktadır. Sonuç olarak, Silopi ilçesinde yerfıstığı üretiminin son yıllarda hızlı bir gelişim gösterdiği görülmektedir. Özellikle pazarlama altyapısının güçlendirilmesi ve işleme kapasitesinin artırılması durumunda yerfıstığının bölgedeki geleneksel ürün desenine önemli bir alternatif oluşturacağı ve çiftçi gelirlerini artırma potansiyeline sahip olduğu söylenebilir.