Karasu ve Morali Dereleri Alt Havzalarında Su Kalitesi, Hidrojeokimyasal Süreçler, ve Arsenik Kaynaklı Sağlık Risklerinin Değerlendirilmesi

Creative Commons License

Özer S., Dişli E.

MÜHJEO'2026 Ulusal Mühendislik ve Jeoteknik Sempozyumu, Van, Türkiye, 2 - 04 Temmuz 2026, ss.299-310, (Tam Metin Bildiri)

  • Yayın Türü: Bildiri / Tam Metin Bildiri
  • Basıldığı Şehir: Van
  • Basıldığı Ülke: Türkiye
  • Sayfa Sayıları: ss.299-310
  • Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Adresli: Evet

Özet

Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi kampüsünü kapsayan alanda yapılan çalışmada, içme suyu örnekleri kampüs kaynaklarından, yeraltı ve sulama suları ise Karasu ve Morali Deresi Alt Havzalarından alınmıştır. Yeraltı suları 3,7-14,6 °C sıcaklık ve 6,96-8,96 pH değerleri göstermiş, yüzey suları hafif alkali karakterdedir. Redoks potansiyeli, As, Fe ve Mn mobilitesini etkileyen indirgen koşulları işaret etmiştir. Morali Deresi Alt Havzası’nda EC ve TDS değerleri yüksek bulunmuştur. Arsenik 0,011-0,122 mg/L aralığında olup WHO sınırını aşmaktadır. Pourbaix diyagramına göre oksitleyici koşullarda HAsO₄²⁻, indirgen koşullarda H₃AsO₃ baskındır ve tür dağılımı pH’a bağlıdır. Bazı kuyularda yüksek As seviyeleri, bölgenin jeolojik ve antropojenik olarak kırılgan olduğunu göstermektedir. HHRA sonuçları, HQoral değerlerinin 1’in üzerinde ve TCRoral değerlerinin 10⁻⁴’ü aşmasıyla uzun vadeli arsenik riskini doğrulamaktadır; çocuklar özellikle daha hassas bir grup olarak öne çıkmaktadır. Bulgular, arsenik içeren suların içme suyu olarak kullanımının tehlikeli olduğunu ve risk odaklı yönetim gerekliliğini vurgulamaktadır.

In the study area encompassing Van Yüzüncü Yıl University (YYÜ) campus, drinking water samples were collected from campus sources, while groundwater and irrigation water were obtained from the Karasu and Morali River Sub-basins. Groundwater exhibited temperatures of 3.7-14.6 °C and pH values of 6.96-8.96, with surface waters showing a slightly alkaline character. Redox potential indicated reducing conditions, affecting the mobility of As, Fe, and Mn. Higher EC and TDS values were observed in some wells of the Morali River Sub-basin. Arsenic concentrations ranged from 0.011 to 0.122 mg/L, exceeding WHO limits. According to Pourbaix diagrams, HAsO₄²⁻ dominates under oxidizing conditions, while H₃AsO₃ prevails under reducing conditions, with speciation also dependent on pH. Elevated As levels in certain wells highlight the geological and anthropogenic vulnerability of the region. Human Health Risk Assessment (HHRA) results show HQoral values above 1 and TCRoral values exceeding 10⁻⁴, confirming long-term arsenic-related health risks, with children being particularly vulnerable. These findings indicate that using these waters as drinking sources is hazardous and emphasize the need for risk-focused water management strategies