Ermeni Meselesinde Öznelliğin Açığa Çıkarılması: Bir Q Yöntemi Çalışması (Disclosure of Subjectivity in Armenian Issue: A Q Methodology Study)


Karasu M. , Göregenli M.

I. Sosyal Psikoloji Kongresi, Ankara, Türkiye, 17 - 19 Kasım 2016, ss.355-366

  • Basıldığı Şehir: Ankara
  • Basıldığı Ülke: Türkiye
  • Sayfa Sayıları: ss.355-366

Özet

Türkiye-Ermenistan arasındaki gergin ilişkilerin kökleri Osmanlı Devleti’nin son dönemlerine kadar uzanmaktadır. Bu süreç dönem dönem sessizlikle, şiddet eylemleriyle ve normalleşme çabalarıyla günümüze kadar devam etmiştir. Ermeni meselesi etrafında şekillenen ilişkiler çoğu kez tarih, uluslararası ilişkiler ve siyaset bilimi disiplinleri açısından ele alınmaktadır ancak psikoloji alanında bu konu üzerine çalışmalar hemen hemen yok denecek kadar azdır. Bu çalışmanın amacı, Ermeni meselesi özelinde Türkiye-Ermenistan ilişkilerine dair algı ve değerlendirmeleri Q yöntemiyle, Zorlu Çatışmalar kuramı (Bar-Tal, 2007) ve Sosyal Kimlik kuramı (Tajfel ve Turner, 1979; Reicher, Haslam ve Rath, 2008) açısından incelemektir. Q yöntemi herhangi bir konu hakkında bireyler arasındaki benzerlik ve farklılıkları bireylerin bakış açıları temelinde incelemek için kullanılmaktadır (Brown 1980; Watts ve Stenner 2005). Ayrıca Q yöntemi bir olguya dair toplumsal olarak paylaşılmış görüşleri öğrenmek için elverişli bir yöntemdir. Buna göre bu çalışma, farklı ideolojik ve dini görüşlerden 45 akademik çalışanla ve üniversite öğrencisiyle Ermeni meselesine ilişkin hazırlanmış 41 fikir kartı kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Katılımcılar fikir kartlarını en çok katıldıkları noktalardan hiç katılmadıkları noktalara doğru sıralamışlardır. Fikir kartlarının hazırlanmasında Ermeni meselesine dair görüşlerin sistematik olarak açıklanması için, yapılandırılmış ve kapsamlı bir çerçeve analizine (frame analysis) ihtiyaç duyulmuştur. Bu doğrultuda fikir kartları, Entman’ın (1993) dört kategoride önerdiği çerçeve analizinin araştırmanın amaçlarına göre dönüştürülmesiyle 3 kategori olarak, şu temaları kapsayacak biçimde hazırlanmıştır: a) “Ermeni meselesine ilişkin tanımlar ve nedenler”, b) “Ermeni meselesine ilişkin ahlaki değerlendirmeler” ve c) “Ermeni meselesine ilişkin çözüm önerileri ve çözüme yönelik engeller”. Uygulamalardan elde edilen veriler, PQMethod 2.35 programı ile analiz edilmiştir. Sonuçlara göre Ermeni meselesine dair farklı bakış açılarını temsil eden 3 faktör tanımlanmıştır: 1.“Soykırım olarak Ermeni Meselesi ve Sorumlu olarak Türkiye” 2. “Acıların Ortaklaştırılması ve Sorumluluğun Dışsallaştırılması olarak Ermeni Meselesi” ve 3. “Soykırımın Reddi olarak Ermeni Meselesi ve Resmi Anlatı”. Ayrıca katılımcıların hem hangi ifadelerde uzlaştığı hem de hangilerinde ayrıştığı da bu çalışma kapsamında incelenmiştir. Buna göre, katılımcıların Ermeni meselesini işbirliği ve sağduyu temelinde çözüme kavuşturma yönündeki ifadelerde uzlaştığı ancak Ermeni meselesine dair politikleşmiş ahlaki değerlendirmeleri içeren ifadelerde ve çözüm önerilerinde ayrıştığı gözlenmiştir. Sonuçlar katılımcıların sosyo-demografik özellikleri temelinde zorlu çatışmalar, sosyal kimlik ve çatışma çözümleri literatürleri çerçevesinde tartışılmıştır.

Anahtar Kelimeler: Ermeni meselesi, Q yöntemi, zorlu çatışmalar, sosyal kimlik, çatışma çözümleri

The roots of tense relations between Turkey and Armenia extend to the last period of the Ottoman State. The process continued with silence, acts of violence and struggle for normalization until daylight. Relations shaped around the Armenian issue are often handled in terms of disciplines of history, international relations and political science. However, studies on this subject in the field of psychology are virtually absent. The aim of this study is to examine the perceptions and evaluations of Turkey-Armenia relations in the Armenian issue in terms of the Q methodology, Intractable Conflicts Theory (Bar-Tal, 2007) and Social Identity Theory (Tajfel & Turner, 1979; Reicher, Haslam & Rath, 2008). The Q methodology is used to examine the similarities and differences between individuals on any subject on the basis of individual perspectives (Brown 1980; Watts & Stenner 2005). The Q methodology is also a convenient way to learn socially shared views of a phenomenon. Accordingly, this study is carried out with 45 academic staffs and university students from different ideological and religious views using 41 idea cards prepared about the Armenian issue. Participants sorted these idea cards from “most agreed” to “most disagreed”. A structured and comprehensive frame analysis is needed to systematically explain the views on the Armenian issue in the preparation of idea cards. In this direction, the idea cards are prepared in three categories by transforming the frame analysis proposed by Entman (1993) into four categories according to the purposes of the research, including the following themes: a) "Definitions and causes of Armenian issue", b) "Moral judgments concerning the Armenian issue", and c) "Suggestions of solutions and barriers to solution of the Armenian issue". The data obtained from the applications are analyzed with the PQMethod 2.35 program. According to the results, three factors representing different aspects of the Armenian issue are defined: 1. "Armenian Issue as Genocide and Responsible Turkey" 2. "Armenian Issue as Mutual Sufferings and the Externalization of Responsibility" 3. "Armenian Issue as the Rejection of Genocide and Official Narrative". It is also examined in this study that both the participant’s consensus and distinguishing expressions. Accordingly, the participants agreed on expressions of helping to solve the Armenian issue on the basis of cooperation and common sense however, participants are divided into expressions containing politicalized moral evaluations and suggestions of solution about the Armenian issue. The results are discussed based on the socio-demographic characteristics of the participants within the framework of the literatures on intractable conflicts, social identity and conflict resolutions.

Keywords: Armenian issue, Q methodology, intractable conflicts, social identity, conflict resolutions