OKUMA VE OKUDUĞUNU ANLAMANIN ÖNÜNDEKİ ENGELLER


Kardaş M. N.

OKUMA EĞİTİMİ, MUSTAFA KAYA,MEHMET NURİ KARDAŞ, Editör, Pegem Akademi, Ankara, ss.101-126, 2020

  • Yayın Türü: Kitapta Bölüm / Araştırma Kitabı
  • Basım Tarihi: 2020
  • Yayınevi: Pegem Akademi
  • Basıldığı Şehir: Ankara
  • Sayfa Sayıları: ss.101-126
  • Editörler: MUSTAFA KAYA,MEHMET NURİ KARDAŞ, Editör

Özet

Okumanın başlıca fiziksel unsurlarını; göz, göz kasları, ses yolu organları ve

bunların okuma eylemi sırasındaki hareketleri oluşturmaktadır. Görülen yazının

veya görselin önceki bilgilerle ilişkilendirilmesi, anlamlandırılması diğer bir

deyişle kavranması süreçleri de okumanın zihinsel boyutunu oluşturmaktadır.

Zihinsel işlemlerin gerçekleştiği yer beyindir. Okuma sırasında görme alanında

bulunan harf, sözcük, sözcük gurubu, tümce, şekil, grafik vb. görüntü unsurları

beyinde yer alan görüntüleme merkezi, görüntü tanıma merkezi, görüntü yorum

merkezi ve okuma merkezinde çeşitli işlemlerden geçerek anlamlandırılır.

Okuma sürecinde hafıza, dikkat, görsel ve işitsel algılama gibi fiziksel ve zihinsel

mekanizmalar eşgüdüm içinde çalışmaktadır. Bu fiziksel ve zihinsel mekanizmaların

birinde ya da birkaçında meydana gelen bozulmalar okuma becerisinin

yeterli düzeyde kazanılmasını engellemekte ve okumada hatalar, yanlış

anlama ve anlamlandırmalar, yanlış telaffuzlar kısacası okuma kusurları meydana

getirmektedir.

Okuma kusurları incelendiğinde bunların büyük çoğunluğunun zihinselruhsal

faktörlerden ileri geldiği anlaşılmaktadır. Okuma kusurlarına sebep olan

başlıca zihinsel faktörler; dikkat eksikliği, odaklanamama, pasif okuma, bilgi eksikliği,

sözcük servetinin yetersizliği, gerginlik/ stres, kişilik, duygusal sorunlar,

irade zayıflığı, yanlış beslenmek, uyku problemi vb. şeklinde sıralanabilir.

Okuma engeline neden olan faktörlerden bazıları bireyin fiziksel özelliklerinden

ileri gelmektedir. Okuma isteği duymasına rağmen bireyin okuma sırasında

yaşadığı bazı fiziksel sorunlar okumanın amaca uygun, etkili ve verimli olmasını

büyük ölçüde önlemektedir. Bireylerin okuma esnasında yaşadıkları başlıca fiziksel

sorunlar; göz kaslarının yeterince gelişmemesi, görme bozuklukları, şaşılık,

oturma şekli, okunan metnin baskı kalitesi, okuma ortamının elverişsizliği şeklinde

sıralanabilir.

Okuma kusuruna sebep olan başlıca okuma-anlama problemleri; disleksi, hecelemeler,

okurken atlama ve eklemeler yapma, ters çevirmeler ve harfi tanıyamamalar,

tekrarlar ve geri dönüşler yapma, okuma hızını ayarlamama, duraklayarak

okuma, mırıldanarak okuma, göz-metin mesafesine dikkat etmeme, sözcük sözcük

okuma, sesli takip etme, parmak veya başla takip etme, yanlış telaffuz etme,

hiç okuyamama, ses tonu ve vurgu hatası yapma, seviye üstü metinler ve elverişli

olmayan okuma ortamları şeklindedir.