Geleneksel Toplumlarda Boşanma Olgusu: Van Örneklemi


Çiçekli A., Parin S.

15. Uluslararası Güncel Araştırmalarla Sosyal Bilimler Kongresi, İstanbul, Turkey, 21 - 23 May 2022, vol.1, no.1, pp.109

  • Publication Type: Conference Paper / Summary Text
  • Volume: 1
  • City: İstanbul
  • Country: Turkey
  • Page Numbers: pp.109
  • Van Yüzüncü Yıl University Affiliated: Yes

Abstract

Cinsiyetler arasındaki meşru ilişkinin başlangıcı olarak kabul edilen evlilik, her toplumda olarak işlerlik kazanmakla birlikte, toplumsal değişimlerin etkisiyle değişen ve

dönüşen bir yapıya sahiptir. Sosyal, ekonomik, kültürel, dini ve hukuksal bir takım  iki cinsin birbirini seçme aşamasıyla başlayan evlilik süreci, geleneksellikten

modernizme geçildikçe değişim ve dönüşümü beraberinde getirmektedir. Günümüz modern  düzeninde feodal yapılanmaya örnek olarak gösterilebilecek aşiret tipi örgütlenmeler

Türkiye’nin Doğu ve Güney Doğu Anadolu bölgelerinde bir gerçeklik olarak varlığını  ettirmektedir. Aşiret tipi örgütlenme biçimlerinin yüzlerce yıldır varlıklarını devam

ettirmeleri, sistematik bir yapıya sahip olmaları ve genel kabule göre evlenme, akrabalık ve  ilişkileri ile mümkün olagelmiştir. Komünal gruplar olarak nitelendirilebilecek

aşiretler, aile ve toplum arasında bir bağ kurarak kolektif davranma zorunluluğu ile  çok aile kavramının önemini ortaya koymaktadır. Kürt aşiretlerinde akraba

evlilikleri, berdel, küçük yaşta evlilik ve çok eşli evlilik gibi mevzular geleneksel aile  sergilerken kan bağına bağlı kapalı toplum yapısının hakim olduğunu

göstermektedir. Erkek eksenli gündelik performanslara dayalı ataerkil Kürt aile  çeşitli ilişki ve değer biçimleri ile beslendiği ve desteklendiği

görülmektedir. Günlük yaşam pratiklerinin sosyal kontrol mekanizmaları tarafından sıkı bir  denetlendiği geleneksel aile oluşumlarından birisi olan aşiret ailelerinde, boşanma

mevzusu da neredeyse imkânsız görülmektedir. Gerek akraba evlilikleri şeklinde kurulmuş , gerekse de berdel evlilikler sebebiyle bireysel kararların değil aile çıkarlarına

uygun karar verildiği gerçeğiyle mahrem alanı olmayan kadın ve erkeğin boşanma kararı  zorluğu ve dillendirilememesi problemi söz konusu olmaktadır.

Bu çalışmanın amacı bir yanda günümüzün kaçınılmaz modern toplumsal deseni yanında  tarafta da gelenek, kültür ve aşiret dokusuyla yoğrulmuş Van’da, boşanma olgusunu

sosyolojik açıdan incelemektir. Van’daki boşanmaları geniş bir çerçeveden irdeleyen bu , Van Barosu Adli Yardım Bürosu (2013-2021) ve Van Aile Mahkemesi’nden (2013-

2021) edinilen aşiret üyelerine ait boşanma dosyaları ile 10 boşanmış aşiret üyesi kadın ve  ile gerçekleştirilen nitel görüşmelerden elde edilen veri seti üzerinden

anlamlandırılacaktır.

Van’da aşiret üyelerine bakıldığında hem kadın hem de erkek için kültür ve geleneğin

gölgesinde ertelenmeye ya da kamufle edilmeye çalışılan ve tehlikeli bir konu olan boşanma,

modernleşmeye yenik düşerek kentin sosyolojik dokusuna rağmen etkili olmaktadır.