TUZ TOLERANSININ GENETİK VE MOLEKÜLER TEMELLERİ: TRANSKRİPTOM, METABOLOM VE GEN DÜZENLEME YAKLAŞIMLARI

Tuz stresi, dünya genelinde tarımsal üretimi sınırlayan başlıca abiyotik stres faktörlerinden biri olup, bitkilerde büyüme, gelişme ve verim kayıplarına yol açmaktadır. Bu derleme çalışması, tuz stresine karşı bitkilerin geliştirdiği tolerans mekanizmalarını fizyolojik, biyokimyasal ve moleküler düzeylerde bütüncül bir yaklaşımla ele almayı amaçlamaktadır. Çalışmada, ozmotik düzenleme, iyon homeostazı, antioksidan savunma sistemleri ve fotosentetik kapasitenin korunması gibi temel fizyolojik süreçler detaylı biçimde değerlendirilmiştir. Ayrıca, tuz stresine yanıtın moleküler boyutları; hücre içi sinyal iletim mekanizmaları, stresle ilişkili transkripsiyon faktörleri ve epigenetik düzenleyiciler bağlamında incelenmiştir. Transkriptomik ve metabolomik yaklaşımlar aracılığıyla elde edilen bulgular, tuz stresine bağlı gen ekspresyonu ve metabolit profillerindeki dinamik değişimlerin toleransın biyokimyasal temelini oluşturduğunu ortaya koymaktadır. Bununla birlikte, genom düzenleme teknolojilerinin, özellikle hedefe yönelik gen modifikasyonları yoluyla tuz toleransının geliştirilmesinde sunduğu potansiyel vurgulanmıştır. Derleme kapsamında, tuz toleransı araştırmalarının yalnızca tarımsal üretimle sınırlı kalmaması gerektiği; elde edilen moleküler ve fizyolojik bilginin, ürün kalitesi, hasat sonrası değerlendirme ve gıda güvenliği gibi alanlarla da ilişkilendirilmesinin önemi ele alınmıştır. Sonuç olarak bu çalışma, tuz stresine karşı bitkisel toleransın çok katmanlı bir yapı sergilediğini ve bu yapının sistem biyolojisi temelli, disiplinler arası yaklaşımlarla değerlendirilmesinin, sürdürülebilir tarımsal üretim ve güvenli gıda sistemlerinin geliştirilmesi açısından kritik bir rol oynadığını ortaya koymaktadır.