Akademik Veri Yönetim Sistemi
ASES V. INTERNATIONAL VAN SCIENTIFIC RESEARCH CONGRESS, Van, Türkiye, 8 - 10 Ağustos 2025, ss.465-466, (Özet Bildiri)
Yerkabuğu, tektonik levhaların hareketleri sonucunda sürekli deformasyona uğramakta ve bu süreçler boyunca çeşitli yapısal unsurlar meydana gelmektedir. Bu unsurların en önemlisi aktif faylardır. Özellikle günümüzde ya da yakın jeolojik geçmişte hareket eden aktif faylar, büyük enerji birikimleri sonucunda depremlere neden olmaktadır. Fayların geometrik özellikleri, segmentasyonları ve kinematik davranışları, meydana gelebilecek depremlerin büyüklüğü, sıklığı ve etkilediği alanın belirlenmesinde kritik öneme sahiptir. Bu nedenle, aktif fay zonlarının detaylı olarak incelenmesi, hem deprem tehlikesi analizleri hem de bölgesel morfotektonik evrimin anlaşılması açısından büyük önem taşımaktadır. Bu çalışma kapsamında Doğu Anadolu bölgesinde birbirine parelel doğrultu atımlı fay sistemlerinin bir parçası olan Saray Fay Zonu’nun morfotetonik özellikleri ve segmentasyonu ortaya konulmuştur. Sağ Yanal Doğrultu atımlı Saray Fay Zonu Doğu Anadolu Sıkışmalı Tektonik Bloğu içerisinde, Van İli Saray İlçesi Tepedam Köyünden başlayarak İran sınırına kadar yaklaşık 26 km uzanmaktadır. Dört kol halinde birbirine parelel olarak uzanan bu fay zonu geometrik olarak 9 alt segmentten oluşmaktadır. Saray Fay Zonu’nun en kuzeybatıdaki Saray Segmenti normal bileşen sergilemekteyken batı ucundaki Tepedam Segmenti ise bindirme bileşeni sergilemektedir. Tepedam Segmenti morfolojide çok net eğim kırıkları sergilemekte ve akarsu kanalları üzerinde 50-140 metre arasında değişen ötelenmeler meydana getirmiştir. Saray Segmenti ise Çayır Deresine parelel bir şekilde çöküntü alanı oluşturarak bataklık oluşumuna neden olmuştur. Mollatopuz Köyünden İran sınırına kadar devam eden fayın diğer segmentleri ise doğrultu atım özelliği sergilemektedir. Fay zonu Mollatopuz ile Dolutaş Köyü arasında tek bir kol halinde Dolutaş Segmenti adı ile devam etmekteyken Dolutaş Köyünden güneydoğuya doğru kompleks bir şekilde dağılarak ilerlemektedir. Birbirine parelel ilerleyen segmentler bu kesimlerde morfolojide de basamak oluşturmaktadır. Özellikle Saray Fay Zonu’nun en önemli morfotektonik yapısı olan ve Kurucen Deresi tarafından beslenen Değirmigöl komplesk topoğrafya içerisinde kalmaktadır. Değirmigöl’ün güneybatı kenarı geniş ve dağılımlı bir sınır sergilemekteyken gölün kuzeydoğu kenarı fay zonu ile keskin bir sınır oluşturmuştur. Saray Fay Zonu morfotektonik olarak birçok yapı sergilemektedir. Fakat Aletsel dönemde yıkıcı deprem kaydı bulunmamaktadır. Dolayısı ile yüksek tektonik aktivite sergileyen Doğu Anadolu bölgesinde deprem kaydı bulunmayan bu aktif fay zonlarının topoğrafyada aktif izler barındırması bu fayların gelecekteki deprem risklerini değerlendirmenin önemini ortaya koymaktadır.
The Earth's crust is continuously deformed as a result of tectonic plate movements, giving rise to various structural elements during these processes. Among these elements, active faults are of critical importance. Active faults, which have moved in the present or recent geological past, are the primary structures responsible for earthquakes due to the accumulation of significant tectonic stress. The geometric characteristics, segmentation, and kinematic behavior of faults are crucial in determining the magnitude, frequency, and spatial extent of potential earthquakes. Therefore, detailed investigations of active fault zones are essential for both earthquake hazard assessments and understanding regional morphotectonic evolution. This study aims to reveal the morphotectonic characteristics and segmentation of the Saray Fault Zone (SFZ), which is part of a system of parallel strike-slip faults in Eastern Anatolia. The right-lateral strike-slip Saray Fault Zone is located within the Eastern Anatolian Compressional Tectonic Block and extends approximately 26 km from Tepedam Village in the Saray District of Van Province to the Iranian border. The fault zone comprises four subparallel strands and is geometrically divided into nine subsections. The northwesternmost Saray Segment exhibits a normal fault component, whereas the westernmost Tepedam Segment displays a thrust component. The Tepedam Segment is characterized by distinct fault scarps in the morphology and has produced stream channel offsets ranging between 50 and 140 meters. In contrast, the Saray Segment has generated a subsidence area parallel to the Çayır Stream, resulting in swamp formation. The remaining segments of the fault, extending from Mollatopuz Village to the Iranian border, predominantly exhibit strike-slip characteristics. Between Mollatopuz and Dolutaş villages, the fault continues as a single strand named the Dolutaş Segment; beyond Dolutaş, it diverges into a complex pattern of subparallel segments forming morphological steps. One of the most significant morphotectonic features of the Saray Fault Zone is Lake Değirmigöl, situated within this complex topography and fed by the Kurucen Stream. The southwestern margin of Değirmigöl exhibits a broad and diffuse boundary, whereas the northeastern margin forms a sharp boundary coinciding with the fault trace. The Saray Fault Zone displays multiple morphotectonic features; however, no destructive earthquake has been recorded during the instrumental period. The presence of such active faults, lacking historical seismicity yet exhibiting clear tectonic signatures in the landscape, underscores the importance of evaluating their future seismic hazard potential in the highly active Eastern Anatolia region.