Akademik Veri Yönetim Sistemi
EUROASIA Matematik, Mühendislik, Doğa ve Tıp Bilimleri Dergisi Journal of Mathematics, Engineering, Natural & Medical Science, cilt.13, sa.1, ss.14-26, 2026 (Hakemli Dergi)
Özet: Günümüzde habitat parçalanması, iklim değişikliği ve insan kaynaklı arazi kullanımı değişimleri, özellikle yarı kurak dağlık ekosistemlerde yaşayan yaban hayatı türleri üzerinde önemli baskılar oluşturmaktadır. Bu türler arasında yer alan yaban keçisi (C. aegagrus), sarp topoğrafyaya uyum sağlayabilen hareketli bir dağ ungulatı olmasına rağmen habitat sürekliliğinin bozulması ve besin kaynaklarının azalması nedeniyle risk altındaki türler arasında değerlendirilmektedir. Bu çalışma, Türkiye’nin Doğu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinde yer alan yarı kurak dağ ekosistemlerinde yaban keçisinin beslenme gereksinimlerini ve habitat sürekliliğini desteklemek amacıyla bitkisel tasarım temelli ekolojik koridor planlamasının önemini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Araştırma kapsamında literatür analizi, peyzaj ekolojisi yaklaşımı ve bölgesel floristik veriler birlikte değerlendirilerek yaban keçisinin habitat tercihleri, beslenme stratejileri ve hareket ekolojisi dikkate alınmıştır. Bu doğrultuda ekolojik koridor planlamasında kullanılabilecek çevresel uygunluk kriterleri belirlenmiş; rakım, topoğrafik eğim, bitki örtüsü yapısı ve insan etkisi gibi faktörler değerlendirilmiştir. Çalışma sonucunda ardıç (Juniperus spp.), meşe (Quercus spp.), ahlat (Pyrus spp.), alıç (Crataegus spp.), kuşburnu (Rosa spp.), söğüt (Salix spp.) ve geven (Astragalus spp.) gibi yerli bitki türlerine dayalı dört zonlu bir bitkisel tasarım modeli önerilmiştir. Bu model; zirve ve yamaç zonları, besin ve meyve zonları, otsu ve çalı zonları ile riparyan zonlardan oluşan çok katmanlı bir habitat yapısı sunmaktadır. Geliştirilen ekolojik koridor modeli, yaban keçisinin besin sürekliliğini desteklemekle birlikte habitat bağlantısallığını güçlendirmeyi, erozyon kontrolünü artırmayı ve yarı kurak dağ peyzajlarında biyolojik çeşitliliği destekleyen doğa temelli bir peyzaj planlama yaklaşımı ortaya koymaktadır. Sonuç olarak bu çalışma, yarı kurak dağ ekosistemlerinde yaban hayatı odaklı peyzaj planlamasına kavramsal bir çerçeve sunmakta ve ekolojik koridor tasarımının habitat sürekliliğinin sağlanmasında önemli bir araç olduğunu göstermektedir.