Bu çalışmanın amacı artan oranlarda arıtma çamuru dozlarının ve uygulama zamanının üç yıl süreyle kireçli bir toprakta DTPA (dietilen triamin penta asetikasit) ile ekstrakte edilebilir besin elementi ve ağır metal konsantrasyonuna etkisini belirlemektir. Bu amaçla, mera karışımının azotlu gübre ihtiyacını karşılamak için arıtma çamuru farklı oranlarda (0, 4.1, 8.2 ve 16.4 ton ha-1) ve dönemlerde (ilkbahar ve sonbahar) uygulanmıştır. Elde edilen sonuçlara göre, artan çamur uygulamaları 0-20 cm derinlikte DTPA ile ekstrakte edilebilir metal konsantrasyonunu önemli düzeyde artırmıştır. Sonbahara göre ilkbahar dönemi çamur uygulaması toprak pH'sını azaltmış ve ekstrakte edilebilir metal konsantrasyonlarını artırmıştır. Artan arıtma çamuru dozları ile DTPA Zn konsantrasyonu tüm toprak derinliklerinde her iki yıl artmıştır. Deneme sonunda, toprakta belirlenen ağır metal içeriklerinin bitkisel üretim açısından olumsuz etki oluşturacak düzeylere ulaşmadığı belirlenmiştir. Denemenin yürütüldüğü Van yöresi topraklarının yüksek kireç ve alkalin pH'ya sahip olması çamurdan gelen ağır metallerin çözünürlüğünün düşük olmasına ve toksik etki görülmemesine neden olmuştur. Buna rağmen, mera topraklarında uzun dönem çamur uygulamalarının etkisi takip edilmelidir.
The objective of this study was to determine the effect of the increasingdoses of sewage sludge and different application times on DTPA(diethylenetriaminepentaacetic acid) extractable nutrients and heavymetal concentration in calcareous soil for three years. For thispurpose, sewage sludge was applied at different rates (0, 4.1, 8.2, 16.4t ha-1) and periods (spring and autumn) to meet the nitrogen fertilizerrequirement of grass-legume mixtures. Experiment results showedthat cumulative sludge applications significantly increased DTPAextractable metal concentrations for 0-20 cm. Sludge application inspring period reduced the soil pH and increased the extractable metalconcentrations compared to the autumn. Sludge application dosesincreased DTPA-Zn concentration for all soil depths and years. At theend of the experiment, it was determined that the heavy metalcontents in the soil did not reach the levels that would have a negativeeffect on plant production. The fact that Van soil is rich in lime andalkaline pH of the soil, where the experiment was carried out, causedthe solubility of heavy metals from sewage sludge to be low and toxiceffect not to be seen. However, long-term sludge application should befollowed in soil.
