Akademik Veri Yönetim Sistemi
19th INTERNATIONAL CONFERENCE ON AGRICULTURE, ANIMAL SCIENCES AND RURAL DEVELOPMENT, Bingöl, Türkiye, 11 - 12 Mayıs 2026, ss.5-12, (Tam Metin Bildiri)
Tarım
sektörü, doğası gereği
ekonomik açıdan riskli bir faaliyet alanıdır. Bu durum, tarım işletmelerinde kaynakların etkin kullanımı,
maliyetlerin kontrol altına alınması ve gelir düzeyinin sürdürülebilir
kılınması açısından ekonomik analizlerin önemini artırmaktadır. Özellikle artan
girdi maliyetleri, fiyat dalgalanmaları ve piyasa belirsizlikleri, işletmelerin
kârlılık düzeylerinin düzenli olarak analiz edilmesini zorunlu hale
getirmektedir. Tarım işletmelerinde ekonomik performansın
değerlendirilmesinde kullanılan temel göstergelerden biri brüt kâr analizidir.
Brüt kâr, işletmenin kısa dönemli kârlılığını ve üretim faaliyetinin ekonomik
etkinliğini ortaya koymaktadır. Bu yönüyle brüt kâr analizi, farklı üretim faaliyetlerinin
karşılaştırılmasına, alternatif ürünlerin değerlendirilmesine ve işletme
kararlarının şekillendirilmesine önemli katkılar sağlamaktadır. Bu çalışmada, Şırnak İli Silopi ilçesindeki yer
fıstığı işletmelerinin brüt kar analizleri yapılmıştır. Araştırmanın ana
materyalini oransal örnekleme yöntemi kullanılarak belirlenen 64 işletmeden
toplanan anket verileri oluşturmaktadır. Araştırmada işletmeler yer fıstığı
ekim alanlarına göre üç gruba ayrılmış ve analizler gruplara göre yapılmıştır. Araştırmada
ortalama hane halkı büyüklüğü 7.61 kişi olup, işletme gruplarına göre
artmaktadır. İşletmelerin toplam değişken masraflarının %41.89’unu ekim, %29.76’sını
bakım ve %28.35’ini hasat masrafları oluşturmaktadır. Dekar başına brüt kar
küçük işletmelerde (100-200 da) 2.525 TL, orta işletmelerde (201-300 da) 2.520
TL ve büyük işletmelerde (301 dekar ve üzeri) 1.946 TL olarak belirlenmiştir. İşletme
gruplarına göre dekar başına düşen brüt kar arasındaki fark istatistiki olarak
anlamlı bulunmuştur. Bu sonuçlara göre, işletmelerin ekonomik performanslarının
işletme büyüklüğüne göre farklılık gösterdiği ve özellikle küçük ve orta
ölçekli işletmelerin, büyük işletmelere kıyasla dekar başına daha yüksek brüt
kâra sahip oldukları bu doğrultuda yer fıstığı üretiminin sürdürülebilirliği ve
kârlılığının artırılması için bölgede işletme ölçeğine uygun üretim
planlamasının yapılması oldukça önemlidir.
The agricultural sector is inherently a risky field
in economic terms. This situation increases the importance of economic analyses
in ensuring the efficient use of resources, controlling costs, and maintaining
sustainable income levels in agricultural enterprises. In particular, rising
input costs, price fluctuations, and market uncertainties necessitate the
regular analysis of the profitability levels of enterprises. One of the key
indicators used in evaluating the economic performance of agricultural
enterprises is gross margin analysis. Gross margin reveals the short-term
profitability of an enterprise and the economic efficiency of its production
activities. In this respect, gross margin analysis makes significant
contributions to the comparison of different production activities, the
evaluation of alternative products, and the shaping of managerial decisions. In
this study, gross margin analyses of peanut farmers in the Silopi district of
Şırnak province were conducted. The main material of the study consists of
survey data collected from 64 enterprises selected using the proportional
sampling method. The enterprises were classified into three groups according to
their peanut cultivation area, and the analyses were carried out based on these
groups. The average household size was found to be 7.61 persons and increased
with enterprise size. Of the total variable costs, 41.89% consisted of
planting, 29.76% of maintenance, and 28.35% of harvesting costs. Gross margin
per decare was determined as 2,525 TL in small-scale enterprises (100–200 da),
2,520 TL in medium-scale enterprises (201–300 da), and 1,946 TL in large-scale
enterprises (301 da and above). The differences in gross margin per decare
among enterprise groups were found to be statistically significant. These
results indicate that the economic performance of enterprises varies according
to enterprise size and that small- and medium-scale enterprises have higher gross
margins per decare compared to large-scale enterprises. Accordingly, in order
to enhance the sustainability and profitability of peanut production in the
region, it is of great importance to implement production planning tailored to
the appropriate scale of enterprises.