Planlama Düşüncesinde Ontolojik Dönüşüm: “Güçlü” Modernist Kentten “Zayıf” Ekolojik Şehre
IX. BİLSEL INTERNATIONAL GORDİON SCIENCE RESEARCH CONGRESS , Ankara, Türkiye, 5 - 06 Ağustos 2026, ss.173-185, (Tam Metin Bildiri)
- Yayın Türü: Bildiri / Tam Metin Bildiri
- Basıldığı Şehir: Ankara
- Basıldığı Ülke: Türkiye
- Sayfa Sayıları: ss.173-185
- Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
- Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Modernist planlama, rasyonel bilgiye, evrensel doğrulara ve mekânın ölçülebilir ve kontrol edilebilir bir nesne olarak kavranmasına dayanan bir planlama anlayışı olarak ele alınabilir. Günümüz ekolojik krizleri bağlamında ise bu yaklaşımın insan, toplum ve doğa arasındaki ilişkileri açıklama ve yönlendirme kapasitesinin yeniden sorgulanması gerekmektedir. Bu çalışma, planlama düşüncesindeki bu dönüşümü Gianni Vattimo’nun zayıf düşünce (pensiero debole) yaklaşımı üzerinden ontolojik bir perspektifle incelemektedir. Çalışmada “zayıflık”, fiziksel ya da yönetsel bir yetersizlik olarak değil; mutlak hakikat, tekil rasyonalite ve bütüncül kontrol iddialarının sorgulanmasına dayanan ontolojik ve epistemolojik bir konum olarak ele alınmaktadır. Bu çerçevede, bu çalışmada Vattimo’nun güçlü/zayıf düşünce ayrımından hareketle modernist planlama, mekânı sabit, ölçülebilir ve kontrol edilebilir bir nesne olarak kuran “güçlü” bir düşünme biçiminin kentsel alandaki tezahürlerinden biri olarak yorumlanmaktadır. Buna karşılık zayıf düşünce, mekânı çoğul, ilişkisel, tarihsel ve bağlamsal bir süreç olarak yeniden düşünmeye olanak sağlayan bir perspektif sunmaktadır. Özellikle özne–nesne ayrımının mutlaklaştırılmasının sorgulanması, insan–doğa ilişkilerinin tahakküm ve kontrol mantığının ötesinde yeniden değerlendirilmesine imkân vermektedir. Araştırma; Vattimo ve Rovatti’nin zayıf düşünce yaklaşımının hermeneutik analizi, Le Corbusier, Jacobs, Lefebvre ve Scott’un planlama kuramlarının mekân, otorite, doğa ve yönetişim ilişkileri üzerinden karşılaştırılması ve ekolojik planlama yaklaşımlarıyla kavramsal bir sentez oluşturulmasına dayanmaktadır. Bu yaklaşım, Jacobs, Lefebvre ve Scott’un modernist planlamaya yönelik eleştirilerini yeniden üretmekten ziyade, bu farklı eleştirilerin altında yatan ortak ontolojik yapıyı görünür kılmayı amaçlamaktadır. Bu bağlamda, Besteliu ve Doevendans’ın (2002) Vattimo’nun zayıf düşünce yaklaşımını kentsel tasarım ve planlama bağlamında tartışan çalışmasından hareketle, söz konusu felsefi çerçeve ekolojik planlama, katılımcı planlama, doğayla birlikte tasarım ve kentsel dayanıklılık yaklaşımlarıyla ilişkilendirilmektedir. Sonuç olarak çalışma, “Zayıf Ekolojik Şehir” kavramını yeni ve tamamlanmış bir tasarım modeli olarak değil; ekolojik planlama, doğayla birlikte tasarım, katılımcı planlama ve dayanıklılık yaklaşımlarını ortak bir ontolojik zeminde yeniden değerlendiren bir planlama düşüncesi çerçevesi olarak önermektedir. Bu bağlamda çalışma, mekânın kontrol edilen bir nesne olarak kavranmasından, ilişkiler, deneyimler ve ekolojik süreçler aracılığıyla sürekli oluşan bir yapı olarak anlaşılmasına geçişi, planlama düşüncesindeki temel bir ontolojik dönüşüm olarak tartışmaktadır. Anahtar Kelimeler: Zayıf Düşünce, Ontolojik Dönüşüm, Modernist Planlama, Zayıf Ekolojik Şehir, Katılımcı Planlama
Modernist planning can be understood as a planning approach grounded in rational knowledge, universal truths, and the conception of space as a measurable and controllable object. In the context of contemporary ecological crises, however, its capacity to explain and guide the changing relationships among humans, society, and nature requires renewed critical examination. This study examines this transformation in planning thought through an ontological perspective grounded in Gianni Vattimo’s concept of weak thought (pensiero debole). In this study, “weakness” is not understood as a physical or institutional deficiency, but as an ontological and epistemological position that questions claims to absolute truth, singular rationality, and comprehensive control. Within this framework, and drawing on Vattimo’s distinction between strong and weak thought, modernist planning is interpreted in this study as a manifestation in the urban realm of a “strong” mode of thinking that constructs space as fixed, measurable, and controllable. In contrast, weak thought provides a perspective through which space can be reconsidered as a plural, relational, historical, and contextual process. In particular, questioning the absolutization of the subject–object distinction enables human–nature relations to be reconsidered beyond the logic of domination and control. The research methodology consists of three interconnected stages: a hermeneutic analysis of Vattimo and Rovatti’s weak thought framework; a comparative evaluation of the planning theories of Le Corbusier, Jacobs, Lefebvre, and Scott through the dimensions of space, authority, nature, and governance; and a conceptual synthesis with ecological planning approaches. Rather than reproducing existing critiques of modernist planning developed by Jacobs, Lefebvre, and Scott, the study seeks to reveal the shared ontological structure underlying these otherwise diverse critiques. Building on the work of Besteliu and Doevendans (2002), which relates Vattimo’s concept of weak thought to urban design and planning, this study further connects the philosophical framework to ecological planning, participatory planning, designing with nature, and urban resilience approaches. The study therefore proposes the concept of the “Weak Ecological City” not as a new and completed design model, but as a planning thought framework that reinterprets ecological planning, designing with nature, participatory planning, and resilience approaches on a shared ontological ground. In this context, the transition from understanding space as a controllable object toward understanding it as an evolving configuration produced through relations, experiences, and ecological processes is discussed as a fundamental ontological transformation in planning thought. Keywords: Weak Thought, Ontological Transformation, Modernist Planning, Weak Ecological City, Participatory Planning