Şeyh Galip ve Pertev Divanlarında Şiirsel Etkileşim


Demir R.

in: Yılmaz Önay Armağan Kitabı, Murat Öztürk-İrfan Polat, Editor, Kitabevi, İstanbul, pp.187-204, 2021

  • Publication Type: Book Chapter / Chapter Research Book
  • Publication Date: 2021
  • Publisher: Kitabevi
  • City: İstanbul
  • Page Numbers: pp.187-204
  • Editors: Murat Öztürk-İrfan Polat, Editor
  • Van Yüzüncü Yıl University Affiliated: Yes

Abstract

Özet

Asıl adı Muhammed olan Pertev, 1159/1746 yılında İstanbul’da doğmuştur. Babası Sultan Ahmet Camii muvakkiti Çelebi Efendi’ye nisbeten “Muvakkit-zâde” lakabıyla anılmıştır. Devrinde birçok şaire ders veren Hoca Neşet’in kendisine “Pertev” mahlasını vermesiyle “Muvakkit-zâde Muhammed Pertev” olarak şöhret bulmuştur. 1171/1757-58’de İstanbul’da doğmuş olan Şeyh Gâlib ise, asıl ismi Mehmet Esad olduğu halde önce hocası Neşet’in verdiği Esad, daha sonra Galip mahlasını kullanmıştır. Galip ve Pertev’in benzer muhitlerde yetiştikleri bilinmektedir. İki şairin de Hoca Neşet’ten Farsça dersi aldıkları bilinmektedir. Galip Mevlevî kültürüyle yetişmiş, Pertev ise bu tarikata meyillidir. Ayrıca iki şair de Divan-ı Hümâyûn’da kitabet görevi alarak saraya intisap etmiştir. Genç yaşlarda Hoca Neşet çevresinde başlayan ve uzun yıllar süren dostluk, şairlerin edebî ürünlerine de yansımıştır. Klasik Türk şiirinde şairler arasındaki muhtemel etkileşimin en belirgin olduğu metinler nazireler ve tahmislerdir. Bir şiirin nazire sayılabilmesi için en azından ortak kafiye, redif ve vezinle yazılmış olması gerektiği bilinmektedir. Pertev ve Galip divanlarında tespit edilen nazireler, model alınan şiirle bağlantısına göre tasnif edilmiştir. Fakat divanlardaki nazirelerden birçoğu, aynı kafiye ve ölçü ile yazıldığı hâlde model şiire açık bir gönderme içermemektedir. Bu gazeller bağlamında hangi şairin model konumunda olduğunu tespit etmek mümkün değildir. Her iki divanda bu nitelikte on üçer adet gazel tespit edilmiştir. Fakat bu şiirler, Galip ve Pertev’in birbirine söyledikleri nazireler olabileceği gibi her iki şairin birbirinden bağımsız olarak başka şairlerin gazellerine söylediği nazireler de olabilir. Zira klasik şiirde çok beğenilen bazı gazellere çok sayıda nazire söylenmesi sık görülen bir durumdur. Galip ve Pertev’in aynı şaire nazire söylemiş olması, en azından ortak bir zevki paylaştıklarını gösterir. Model şiire açık bir gönderme içeren şiirler incelendiğinde, Galip’in Pertev’in altı gazeline nazire ve üç gazeline tahmis söylediği; Pertev’in ise şair dostunun iki gazeline nazire ve bir gazeline tahmis söylediği görülmektedir. Ayrıca bir müşterek gazel söylemiş olan Galip ve Pertev, Hoca Neşet’in iki gazeline söyledikleri nazirelerle ortak zevki paylaştıklarını göstermişlerdir. Osmanlı şiirinin son büyük ismi olan Şeyh Galip’in ikinci sınıf sayılabilecek bir şaire nazire söylemiş olması ilk bakışta şaşırtıcı gelse de divanı incelendiğinde, başta Pertev ve Hoca Neşet olmak üzere, çağdaşı olan başka şairlerle etkileşim içinde olduğu görülecektir.