TÜRKÇE DERSİ ÖĞRETİM PROGRAMLARINDA YAZMA EĞİTİMİ


Kardaş M. N. , Esendemir N., Kardaş N.

YAZMA EĞİTİMİ, MEHMET NURİ KARDAŞ, Editör, Pegem Akademi, Ankara, ss.26-58, 2021

  • Yayın Türü: Kitapta Bölüm / Araştırma Kitabı
  • Basım Tarihi: 2021
  • Yayınevi: Pegem Akademi
  • Basıldığı Şehir: Ankara
  • Sayfa Sayıları: ss.26-58
  • Editörler: MEHMET NURİ KARDAŞ, Editör

Özet

Cumhuriyet dönemi Türkçe öğretim programları incelendiğinde ilk kademeye

yönelik 1924, 1926, 1930, 1936, 1948, 1968 ve 2004 yıllarında müstakil programların

hazırlandığı, 1981, 2015, 2017, 2018 ve 2019 yıllarında ise iki kademeyi

birleştirerek Türkçe dersi öğretim programları hazırlandığı anlaşılmaktadır.

Bahsi geçen ilk kademe Türkçe öğretim programlarında yazma becerisi ve

eğitimi şu şekilde yer almıştır:

1924 Türkçe öğretim programında, harf devrimi henüz gerçekleşmediği için,

Arap Alfabesi kullanılmıştır. Bu programda yazma eğitimiyle ilgili olarak imlâ

(yazım), sarf (dilbilgisi), tahrir (kompozisyon) ve yazı öğrenme alanları yer almıştır.

Yazma eğitimiyle ilgili haftada 32 saat ders planlanmıştır.

1926 programında yazma eğitimiyle ilgili yazı, tahrir, imla, kavaid (Arapça

dilbilgisi) öğrenme dersleri yer almıştır. Yazma eğitimiyle ilgili haftada 36 saat

ders planlanmıştır.

1930 programında Latin alfabesi esas alındığı için Arapça ile ilgili konular

programdan çıkarılmıştır. Tahrir ve imla dersleriyle ilgili açıklamalar değişmemiştir.

Kavaid dersinin adı gramer olarak değişmiş ve Türkçenin temel dil bilgisi konuları

açıklanmıştır. “El yazısı dersinin hedefi ilk mektepten mezun olan gençlere

muntazam okunaklı ve seri yazı yazmak melekesini kazandırmak, şeklinde belirlenmiştir.

Yazma eğitimiyle ilgili haftalık ders saati 32’ye düşürülmüştür.

1936 programında dil becerileri Türkçe adı altında birleştirilerek dersin

tüm beceri alanlarının bir bütün olarak öğretilmesi gerektiği vurgulanmıştır.

Öncekilerden farklı olarak bu Program’da ilk okuma ve yazma öğretimine fişler

kullanılarak harf yerine basit kelime ve cümlelerden başlanması tavsiye edilmiştir.

Anlatma becerilerinden yazı ile ifade başlığında yazma eğitimi ile ilgili; doğal

öğrenme ortamının oluşturulması, yazının niteliği, yazma çalışmalarının nasıl yürütüleceği,

paragraf kavramı ve yazı örnekleri, imla (yazım kuralları) vb. konular

üzerinde önemle durulmuştur

1948 programı önceki programlardan farklı olarak ilkokuma ve yazma öğretiminde

genelden özele öğretim anlayışı benimsenmiştir. Bu bağlamda cümlelerden

kelimelere, kelimelerden hecelere, hecelerden harf ve seslere doğru bir öğretim

sırası izlenmiştir. Bir yenilik de amaçların belirtilmiş olmasıdır. Yazı ile ifade öğrenme alanına ilişkin; düzgün ve iyi yazma alıştırmaları, sınıf içinde veya sosyal

hayat içerisinde çeşitli kişi veya kurumlara yazı yazma, mektup, kartpostal, telgraf,

dilekçe kaleme alma, yazı ödevlerinin nasıl değerlendirileceği yönünde açıklamalar

verilmiştir.

1968 programında ilkokuma yazma eğitiminde bir önceki programda olduğu

gibi cümle yöntemi esas alınmıştır. Yazma eğitimi açısından 1968 programını

önceki programlardan ayıran önemli özelliği yazı çalışmalarının daha ayrıntılı ele

alınmış olmasıdır. İmla ve dilbilgisi başlıkları altında verilecek eğitimin nitelikleri

belirlenmiş, bu yönde geniş ve daha anlaşılır açıklamalara yer verilmiştir. Yazı

eğitiminde öğrencilerin; okunaklı, süratli, işlek ve güzel el yazısıyla yazmaları, yazarken

doğru durması, temiz ve düzenli olması; güzelliklere ve sanat yazılarına ilgi

duyması, el yazısı hatalarını düzeltebilmeleri amaçlanmıştır.

İkinci kademe (ortaokul) Türkçe dersi öğretim programlarında yazma eğitiminin

durumu da şu şekildedir:

1924 Programında Türkçede kıraat, inşat, sarf ve nahiv, imla, kitabet ve edebi

kıraat dersleri yer almıştır. Ortaokul birinci sınıfta imla derslerinde toplu ve bireysel

yazma çalışmalarının yaptırılması önemsenmiştir. Yazma çalışmaları sarf

dersleriyle uyumlu olarak yürütülmüştür. Bunun nedeni Arapça-Farsça kelimelerin

çokluğu ve bu kelimelerin Arapça-Farsça kaidelere göre yazılması gerektiğidir

Kitabet derslerinde de belirlenen konularda kompozisyon yazma çalışmaları yaptırılmıştır.

1929 Programı, diğer dil becerilerinden ziyade okuma ve yazmanın önemsendiği

bir programdır. Bu bakımdan yazma becerisine, öğrencinin ifade yeteneğini

geliştirecek en önemli araç olarak yaklaşılmıştır. Öğretmenlere, bol bol yazı

çalışması yaptırmaları salık verilmiştir. İmla ve kitabet dersleri “Tahrir mevzuları”

dersi altında birleştirilmiştir. Programda öğrencilerin okunaklı; imlaya, gramer

ve cümle kurallarına uygun; fazla kelimeyle, cümle ve paragraf bütünlüğünü göz

önünde bulundurarak; yazım kurallarına ve noktalama işaretlerine dikkat ederek

yazmaları istenmiştir.

1931-1932 programlarında yazma eğitimiyle ilgili ciddi bir değişikliğe gidilmemiştir.

1938 programında, önceki programlarda kullanılan Arapça ve Farsça kelimeler

değiştirilmiştir (sual yerine soru, alaka yerine ilgi, zümre yerine grup, bedii

yerine estetik vb.). Yeni programda tahrir mevzuları derslerinde herhangi bir değişiklik

yapılmazken gramer dersleri programdan çıkarılmıştır.

1949 programı, önceki programlara nazaran yazma eğitimine daha çok önem

veren bir metin olarak değerlendirilmektedir. Yazma çalışmalarının detaylarınae uygulanma şekillerine yer vermesi de önemlidir. Kompozisyon konularının

sınıf düzeyine göre farklılaşması, 1949 programının göze çarpan özelliklerinden

biridir. Yazma eğitimi ders saatlerinde bir değişiklik yapılmamıştır. Yazma eğitimi

ile ilgili başlıca konular “Yazıyla İfade, İmla, Dil Bilgisi ve Yazı” başlıkları altında

verilmiştir. Yazma eğitimiyle ilgili amaç ve açıklamalara yer verilmiştir

1962 Ortaokul Türkçe Programı, 1949 programının gözden geçirilmesiyle

küçük değişikliklerin yapıldığı bir programdır

1981 Temel Eğitim Okulları Türkçe Eğitim Programı, 1-8. sınıflardaki Türkçe

derslerini bir bütün olarak ele alan bir programdır. Yazma becerisiyle ilgili hedef

ve açıklamalar, “İfade” başlığının altında yer almıştır. Belirlenen yazma hedefleri;

noktalama ve yazım kurallarına uyma, plan yapma, bilinen bir olay veya kişiyi

anlatma, duygu ve düşünceleri yazıya dökme, okunaklı bir el yazısına sahip olma,

günlük hayattaki yazışmaları sorunsuz gerçekleştirme gibi eylemler üzerine yoğunlaşmaktadır

1997 programı Türkçe derslerinden birinin yazı çalışmalarına ayrılmasına

dayanan programdır. Program sadece yazı dersi için hazırlanmıştır. Programın

amacı öğrencilerin; düzgün, okunaklı, temiz ve seri yazma becerisi kazanmaları

hedeflenmiştir, şeklinde belirlenmiştir. Oldukça ayrıntılı yazılan bu yazı Programında,

ilk kez her sınıf için ayrı ayrı hazırlanmış “yazı dersi programı belirtke

tablosu” yer almıştır.

2005 programı (1-5.sınıf) “yapılandırmacı” öğretim anlayışına uygun olarak

hazırlanan ilk programdır. Yapılandırmacı öğretim anlayışının yanı sıra çoklu

zekâ, beyin temelli öğrenme, öğrenci merkezli eğitim, bireysel farklılıklara duyarlı

eğitim, sarmal, tematik ve beceri yaklaşımı gibi çeşitli eğitim yaklaşımlarından da

yararlanılmıştır. Dinleme, konuşma, okuma, yazma, görsel okuma ve görsel sunudan

oluşan beş öğrenme alanı üzerinde yapılandırılmıştır. Yazma ve diğer öğrenme

alanların her biri için (1-5. Sınıf) “kazanımlar, etkinlik örnekleri ve açıklamalar”

tablolar halinde verilmiştir. Yazma eğitimiyle ilgili betimleyici yazma, hikâye edici

yazma, ikna edici yazma, karşılaştırmalı yazma, iş birliği yaparak yazma, planlı

yazma, sorgulayıcı yazma, not alma vb. tekniklerin kullanılması önerilmiştir.

2005’ten sonra hazırlanan programların tamamı yapılandırmacılık esas alınarak

hazırlanmıştır.

2006 İlköğretim Türkçe Dersi Öğretim Programı, “okuma, dinleme/izleme,

konuşma, yazma öğrenme alanları ile dil bilgisinden oluşmaktadır. Yazma alanı

için 6 amaç ve bu amaçlar altında toplam 42 kazanım yer almaktadır. Yazma amaçları

şu şekildedir: Yazma kurallarını uygulama, planlı yazma, farklı türlerde metinler

yazma, kendi yazdıklarını değerlendirme, kendini yazılı olarak ifade etmealışkanlığı kazanma, yazım ve noktalama kurallarını uygulama. programda yazma

yöntem ve teknikleri şu şekildedir: Not alma, özet çıkarma, boşluk doldurma, kelime

ve kavram havuzundan seçerek yazma, kontrollü yazma, güdümlü yazma,

yaratıcı yazma, metin tamamlama, tahminde bulunma, bir metni kendi kelimeleriyle

yeniden oluşturma, bir metinden hareketle yeni bir metin yazma, duyulardan

hareketle yazma, grup olarak yazma, eleştirel yazma.

2015 (1-8. Sınıflar) programında ilk ve ortaokula kademeleri “ilköğretim”

çatısı altında birleştirilmiş, 1-4. Sınıflar ilk kademe, 5-8. Sınıflar ikinci kademe

olarak belirlenmiştir. Programda öğrenme alanları “Sözlü İletişim”, “Okuma”

ve “Yazma” olmak üzere üç ana başlığa ayrılmıştır. Yazma eğitiminin amaçları:

Yazma kurallarını uygulama, planlı yazma, farklı türlerde metinler yazma, kendi

yazdıklarını değerlendirme, kendini yazılı olarak ifade etme alışkanlığı kazanma,

yazım ve noktalama kurallarını kavrama ve uygulama şeklinde belirlenmiştir.

2017 programında Avrupa Yeterlikler Çerçevesi (AYÇ) ile uyum içerisinde

hazırlanan Türkiye Yeterlikler Çerçevesi (TYÇ) yetkinliklerin baz alınmıştır. Bir

önceki programda olduğu gibi sarmal bir düzen takip edilmiş ve tematik yaklaşım

esas alınmıştır. Programda toplamda 132 yazma kazanımı yer akmıştır. “Dinleme”,

“konuşma”, “okuma” ve “yazma” öğrenme alanlarında oluşturulmuştur.

2018 ve 2019 Türkçe dersi öğretim programları birbirinin nerdeyse aynısıdır.

İlk okuma yazma öğretimine ayrı bir önem verilmiş ve Ses Esaslı İlk Okuma Yazma

Öğretimi benimsenmiştir. İlk okuma yazma öğretimi dik temel harf yahut birleşik

eğik harflerle gerçekleştirilmesi esas alınmıştır. Yazı çalışmalarında öğrenci

ve öğretmenlere önerilerde bulunulmuştur. Tematik ve sarmal öğretim benimsenmiştir.

Kazanımlar dinleme/izleme, konuşma, okuma ve yazma becerilerine göre

gruplandırılarak sınıf düzeylerine göre farklı başlıklar altında verilmiştir. Bazı kazanımların

gerçekleştirilmesinde dikkat edilmesi gereken hususlar, ilgili kazanımların

altında açıklama olarak belirtilmiştir. Yazma eğitimi ile ilgili programlarda

toplam 133 kazanım yer almıştır. Yazma becerisi için programda ayrı bir başlık

altında herhangi bir açıklamaya yer verilmemiştir. Kazanımlar da önceki programlarla

paralellik gösterecek şekilde ve sarmal düzenle yerleştirilmiştir.