Akademik Veri Yönetim Sistemi
5. Uluslararası Türkoloji Sempozyumu, Muş, Türkiye, 15 Mayıs 2025, ss.200-201, (Özet Bildiri)
Doğu Anadolu bölgesinin
Yukarı Murat bölümünde yer alan Malazgirt ilçesinde günümüzde yaklaşık 42.000
kişilik bir nüfus bulunmaktadır. Bu çalışmada hem Malazgirt ilçesinin
Cumhuriyet dönemindeki nüfus gelişimi incelenecek, hem de günümüzde ilçe
nüfusunun demografik yapısı, eğitim durumu ve dağılışı gibi bazı nitelikleri
ele alınacaktır. Nüfusun zamansal gelişimini inceleyen bu araştırmada nicel
yöntem kullanılmış ve betimsel analizler yapılmıştır. 1927 genel nüfus sayımına
göre 6.894 kişinin yaşadığı Malazgirt’te 1935’te nüfus 13.376’ya çıkmış,
1940’ta ise 11.475’e inmiştir. 1940’tan 2000
yılına kadar sürekli artan ilçe nüfusu, bu süreçte 11.475’ten 68.990’a çıkmıştır.
2000 yılından sonra ise ilçe nüfusu genellikle azalmıştır. Nitekim 2000 yılında
yaklaşık 69 bin olan ilçe nüfusu 2007 yılında 60263’e, 2010 yılında ise
59.276’ya inmiştir. 2010 yılı ile 2012 yılı arasında artan ilçe nüfusu bu
süreçte 59.276’dan 60.261’e çıkmıştır. Ancak 2012 yılından sonraki süreçte ilçe
nüfusu göç nedeniyle hızla azalmaya başlamıştır. Nitekim 2012’de 60.261 olan
ilçe nüfusu 2024’e gelindiğinde 42.135’e inmiştir. Yani Malazgirt’in nüfusu son
12 yılda 18.096 kişi azalmıştır. Diğer bir ifade ile 2012-2024 yılları arasında
Malazgirt ilçesinin nüfusu %30 azalmıştır. İlçeden dışarıya yönelik yoğun
göçler 12 yıl gibi kısa bir sürede nüfusun neredeyse üçte bir oranında
azalmasına neden olmuştur.
Malazgirt’te günümüzde
doğal nüfus artış hızı Türkiye ortalamasının üzerinde olmasına rağmen göçlerden
dolayı ilçe nüfusu yıldan yıla artmamakta, bilakis azalmaktadır. Günümüzde ilçede
çocuk nüfus oranı %30,4 olup bu değer Türkiye ortalamasından yaklaşık %10
fazladır. Çocuk nüfusun fazla olduğu ilçede nüfusun bağımlılık oranı %60,5 olup
%46 olan Türkiye ortalamasından oldukça yüksektir. 2024 verilerine göre
Malazgit’te çalışma çağındaki nüfus oranı %62,3 olup Türkiye ortalamasından %6
azken yaşlı nüfus oranı ise %7,3 olup Türkiye ortalamasından %3,3 azdır. İlçede
okuma-yazma oranı son yıllarda artmasına rağmen halen Türkiye ortalamasından
düşüktür. Özellikle kadın nüfusta okuma-yazma oranının daha düşük olduğu dikkat
çekmektedir. Malazgirt’te mevcut 42.135 kişilik nüfusun 18.563’ü Malazgirt
kasabasında yaşarken geri kalan 23.572’si ise ilçedeki köyler ile köy idari
alanında yer alan mezra, kom ve mahalle gibi diğer kırsal yerleşmelerde
yaşamaktadır. Köy yerleşmelerinden Gülkoru, Adaksu, Çayırdere ve Başçatak
nüfuslarının fazla olması ile dikkat çekmektedir. Bu yerleşmelerde 2024
verilerine göre nüfus 838 (Beşçtak) ile 1313 (Gülkoru) arasında değişmekte olup
bu dört yerleşmenin toplam 3940 olan nüfusu, ilçedeki 74 köyün nüfusunun
%16,7’sini oluşturmaktadır.