Edebiyat-Tarih İlişkisini Küresel Roman Örnekleri Cehennem ve Veba Geceleri Bağlamında Okumak


Creative Commons License

Demir F., Süslü N. E.

ULUSAL DİL VE EDEBİYAT ARAŞTIRMALARI SEMPOZYUMU, Van, Turkey, 20 - 22 October 2021, vol.1, no.1, pp.15-16

  • Publication Type: Conference Paper / Summary Text
  • Volume: 1
  • City: Van
  • Country: Turkey
  • Page Numbers: pp.15-16

Abstract

Edebiyatın sosyal, siyasi, ekonomik, kültürel, psikolojik alanlarla ilişkisi/etkileşimi olduğu kadar

tarihle de sıkı bağları vardır. Hatta denilebilir ki edebiyat ile tarih arasındaki ilişki diğer alanlardan

daha kompleks bir görünüm arz eder. Nitekim tarihî gerçekliğin edebiyat eserine yansıması hep

sorunlu olmuştur. Özellikle edebiyatın tarihî gerçekliğe ne kadar uyduğu, tarihî olayları, kişileri,

dönemleri ve durumları kurmacanın dünyasına taşırken nasıl dönüştürdüğü çokça tartışılmıştır.

Bu tartışmaların encamına bakıldığı zaman ise birkaç temel yaklaşımın öne çıktığısöylenebilir.

Bunlardan ilki edebiyatın tarihe sadık kalmasını savunan anlayıştır. İkincisi tarihî olayları edebiyat

için bir malzeme gibi gören ve edebiyatçıya bu malzemeyi özgürce kullanma imkânı veren eğilimdir.

Üçüncü bir anlayış ise ne ilk eğilimde olduğu gibi edebiyatı tarihin ne de ikincisindeki gibi tarihi

edebiyatın emrine verir. Daha sentezci bir bakış açısını savunur. Tüm bu genel bağlam içerisinde

küresel edebiyat çağında, postmodernizm ve sonrasındaki gelişmelerle birlikte edebiyatçının tarihi

kendi eserini yaratırken araçsallaştırdığı; palimpsest, anakronizm, parodi, ironi, üst kurmaca,

metinler arasılık gibi tekniklerle oyunsulaştırdığı aşikârdır. Nitekim bugün küresel bir okur kitlesini

gözeten, edebiyatı uluslararası bir bakış açısıyla üreten edebiyatçıların tarihi yansıtma biçimleri

de bu eğilimle paralellik göstermektedir. İşte, bu çalışmada küresel edebiyatın öne çıkan iki örneği

üzerinden tarihin edebiyata nasıl aktarıldığı tespit edilmeye çalışılmıştır. Bu eserler, Dan Brown’un

Cehennem ve Orhan Pamuk’un Veba Geceleri adlı romanlarıdır. Aynı zamanda, bu eserler güncel

bir mesele olan salgın gibi küresel bir felaketi anlatının odağına almış olmaları ve tarihî bir bağlama

oturtarak incelemeleri bakımından da üzerinde durulmayı hak etmektedir. Her iki romancı da

salgın hastalık konusunu tarihî bir dönem içerisinde; polisiyeden gerilime, postmodernizmden

aksiyona kadar uzanan bir skala içerisinde betimlemeye çalışmıştır. Cehennem romanında, Dante

Alighieri’nin İlahi Komedya’sından ve Sandro Botticelli’nin Cehennem Haritası adlı tablosundan

esinlenilmiş; dünya nüfusunu azaltmaya yönelik bir salgınla karşı karşıya kalan simgebilimci

Robert Langdon’un mücadelesi konu edilmiştir. Veba Geceleri romanında ise Osmanlı Devleti’ne

bağlı hayalî bir yer olarak kurgulanan Minger Adası’nda, 1900-1901 yıllarında baş gösteren

veba salgınına karşı verilen mücadele işlenmiştir.

Anahtar Sözcükler: Küresel Roman, Edebiyat-Tarih İlişkisi, Salgın, Tarihsel Kurgu, Postmodernizm.