Geçmı̇şten Günümüze İstı̇şare Olgusunun Türk Yönetı̇m Geleneğı̇ Perspektı̇fı̇nden Analı̇zı


İzci F., Karhan Z.

The 7th INCSOS International Congress of Social Sciences (2-3-4 June 2022), Baku, Azerbaijan, 2 - 04 June 2022, pp.379

  • Publication Type: Conference Paper / Summary Text
  • City: Baku
  • Country: Azerbaijan
  • Page Numbers: pp.379
  • Van Yüzüncü Yıl University Affiliated: Yes

Abstract

Türkler ilk yerleşim yerleri olan Orta Asya’dan başlayarak günümüze kadar farklı coğrafyalarda birçok devlet kurmuş köklü bir medeniyetin temsilcisi olan bir millettir. Gerek İslamiyet’in kabulünden önce gerekse de İslamiyet’in kabulünden sonra kurulan bu devletlerin birçoğunun uzun ömürlü ve benzer teşkilat yapısına sahip olmaları, ortak bir devlet geleneğinin olduğunu göstermektedir. Bu geleneğin başında devletin kurulma amacı gelir. Türklerde devlet, halka haktan alınan yetki ile adil bir düzen oluşturarak hizmet etmekle mükellef bir kurum olarak ortaya çıkmaktadır. Dolayısıyla Türk devletlerinde yöneten ve yönetilenler arasındaki denge, her dönem kanunlarla şekillenmiş bir sistem olarak tezahür etmiştir. İslamiyet’in kabulünden önce töre, İslamiyet’in kabulünden sonra ise törenin devamı niteliğinde olan örf-i kanunların yanında temelini İslam hukukundan alan şer-i kanunların, başta yönetenler olmak üzere herkesi bağlayıcı özelliğe sahip olması, devletin var olma amacı ile bütünsel bir ilişki kurmaktadır. Türk devletlerinde kanunların bağlayıcılığının yanında Türk siyasal hayatına yön veren ve gelenekselleşen kurumlar vardır. Bu kurumların başında ise istişare meclisleri gelmektedir. İslamiyet öncesi Türk devletlerinde kurultay ve toy olarak adlandırılan bu kurumlar İslamiyet’in kabulünden sonra idari yapı içinde divan ve meşveret meclisleri olarak yer almıştır. Bu çalışmada, ilk Türk devletlerinden başlamak üzere Selçuklular ve Devlet-i Aliyye-i Osmaniye’nin çöküşüne kadar Türk siyasal sistemi içinde istişare kurumlarının yeri ayrıntılı bir şekilde incelenmiş ve şu an uygulanmakta olan Cumhurb