Akademik Veri Yönetim Sistemi
International Konya Art and Architecture Symposium , Konya, Türkiye, 17 - 19 Kasım 2022, cilt.1, ss.147-168, (Tam Metin Bildiri)
Tanzimat Devri’yle kırsaldan kentlere büyük göç dalgaları olmuş ve mevcut konut stoku yetersiz kalmıştır. Kentlerin ve kullanıcıların istekleri doğrultusunda değişen konjonktür, mimarlık bağlamında hızlı gelişmeler kaydedilmesini sağlamıştır. Bu gelişmeler sonucunda yaşanan değişimlerin Osmanlı Devleti’ne aksedilmesi doğal olarak zamanın başkenti İstanbul’a bakılarak anlaşılacağından araştırma konusu İstanbul’da değişen konut yapılarını, daha özelde ise apartman tipi konut yapılarını kapsamaktadır. İstanbul’da yüzyıllar içerisinde süregelen yaşam biçimlerinin farklılığını yansıtan zengin bir konut birikimi olduğu düşünüldüğünde apartmanlar, geleneksel Osmanlı evi için ciddi bir kopuşun örnekleri olarak görülmektedir. Bunun yanında apartmanların ilk örneklerinin kurgulandığı dönemde, kent ve mekân algısındaki farklılaşmaların olduğu, yaşam biçimlerinde değişik dönüşümlerin gözlendiği bir süreç olarak göz önünde bulundurulduğunda, bu yapıların daha detaylı bir inceleme gerektirdiği düşünülmektedir.
Araştırmanın temel amacı günümüzde sık rastlanan, İstanbul’un değişim ve dönüşümlerinde etkili olan apartman tipi konutların ülkemizdeki oluşum nedenlerinin irdelenmesidir. Apartman tipi konutun getirdiği yaşam biçimlerine uyumun ve yeni tipolojinin dönüştürdüğü yaşam pratiğinin, Osmanlı kültürüne hangi süreçlerden geçilerek adapte olunduğu ve nasıl bir parçası olduğunun araştırılması, çalışma kapsamında irdelenmek istenmiştir.
Araştırmanın içeriğine bağlı olarak bu yeni konut tipinin gelişim nedenlerinin anlaşılabilmesi için ilk önce Osmanlının son dönemi ile erken Cumhuriyet döneminde değişen konut kültürü; buna bağlı olarak bu tarihlerde gelişen sosyokültürel, ekonomik ve politik gelişmelerin aktarılması gerekli görülmektedir. Araştırma literatür taramasının özetinin ardından, içerik okuması yöntemiyle oluşturulmuştur. Kullanılan bu yöntem ile İstanbul’daki konut kültürü farklılaşmaları bölgelere göre incelenmiş, bu alanların fiziksel ve sosyo-kültürel değişimleri incelenmiştir. Ardından araştırmacı tarafından katalog taraması yapılarak belli başlı apartman örneklerine yer verilmiştir. Katalogta yer alan apartman yapılarının seçilme kriterleri günümüze ulaşmış olmaları, hakkında enformasyon toplanabilmiş olunması ve haritalarda tespit edilebilmeleridir. Araştırmanın son aşamasında oluşturulan katalogtaki yapılar değerlendirilmiş, ardından ortaya çıkan bulgular aktarılmıştır. Daha sonra genel bir değerlendirme yapılarak araştırma sonuçlandırılmıştır. Araştırma sonucunda batılılaşma hareketlerinin ve iktidarın teşvikleri ile apartman tipi konutların ilk olarak İstanbul’un gayrimüslim yoğunluklu bölgelerinde görüldüğü ortaya koyulmuştur. Bu sonuca varılmasının en geçerli sebeplerinden biri ilk yapılan toplu konut ve apartman hareketlerinin saray ve etrafında şekillendiğinin tespit edilmesidir.