Kuraklık Stresinin Aynısefa (Calendula officinalis L.) Bitkisindeki Morfo- Fizyolojik Etkileri

Öztaş Ö., YAŞAR Ö., ÜZAL Ö., Yasar F.

ANADOLU Ege Tarımsal Araştırma Enstitüsü Dergisi, cilt.36, sa.1, ss.53-62, 2026 (TRDizin)

Özet

Süs ve tıbbi bitkiler arasında yer alan Calendula officinalis L. türünün, abiyotik stres faktörlerine karşı gösterdiği tepkilerin anlaşılması büyük önem taşımaktadır. Bu amaçla, C. officinalis bitkisinin kuraklık stresine karşı morfolojik ve fizyolojik tepkileri incelenmiştir. Çalışma, kontrollü iklim odasında hidroponik kültür sistemi kullanılarak yürütülmüş; üç gerçek yapraklı aşamaya ulaşan fideler, 25 gün boyunca Hoagland besin çözeltisine ek olarak artan konsantrasyonlarda (%6, %9, %12 ve %15) polietilen glikol (PEG 6000) içeren çözeltilere maruz bırakılmıştır. Çalışma, 5 farklı uygulama grubu, 3 tekerrürlü olmak üzere toplam 90 bitki ile yürütülmüştür. Elde edilen bulgular, artan ozmotik stresin bitki gelişimini önemli ölçüde baskıladığını göstermiştir. %12 PEG uygulamasında kök ağırlığı %70,35, gövde ağırlığı %78,47 ve yaprak sayısı %75,77 oranında azalmıştır. Klorofil içeriği ve net fotosentez hızında istatistiksel olarak anlamlı artışlar kaydedilmiştir. Bu artışlar, bitkinin hafif ve orta şiddetli strese karşı geliştirdiği fizyolojik adaptasyon mekanizmalarına işaret etmektedir. Ancak, %15 PEG konsantrasyonunda gözlemlenen %89'luk yüksek ölüm oranı, C. officinalis'in şiddetli kuraklık koşullarına karşı tolerans eşiğinin dar olduğunu ve bu seviyedeki ozmotik stresi bitkiyi hayatta kalma sınırlarını aştığını görülmüştür. Bu sonuçlar, C. officinalis yetiştiriciliğinde kuraklık stresine yönelik hassas yönetim stratejilerinin gerekliliğini ortaya koymaktadır.
Understanding the responses of Calendula officinalis L., a species classified as both an ornamental and medicinal plant, to abiotic stress factors is of great importance. To this end, the morphological and physiological responses of C. officinalis to drought stress were investigated. The study was conducted using a hydroponic culture system in a controlled climate chamber; seedlings that had reached the three-true-leaf stage were exposed for 25 days to solutions containing increasing concentrations (6%, 9%, 12%, and 15%) of polyethylene glycol (PEG 6000) in addition to Hoagland nutrient solution. The study was conducted with a total of 90 plants, divided into 5 different treatment groups, each with 3 replicates. The findings revealed that increasing osmotic stress significantly inhibited plant growth. In the 12% PEG treatment, root weight decreased by 70,35%, stem weight by 78,47%, and the number of leaves by 75,77%. Statistically significant increases were observed in chlorophyll content and net photosynthesis rate. These increases indicate physiological adaptation mechanisms developed by the plant in response to mild and moderate stress. However, the high mortality rate of 89% observed at a 15% PEG concentration indicated that C. officinalis has a narrow tolerance threshold for severe drought conditions and that osmotic stress at this level exceeded the plant’s survival limits. These results highlight the necessity of precise management strategies targeting drought stress in the cultivation of C. officinalis.