TARİHİ VE DOĞAL MEKANLARDA DOKUNUN KORUNMASI: Van-Edremit’te Minua/Şamram Kanalı ve Çevresi’ndeki Tarihi ve Doğal Kalıntıların Korunmasına Dair Bazı Öneriler

Şen M., Erdoğan S.

19. Uluslararası İstanbul Bilimsel Araştırmalar Kongresi/19th Internatıonal İstanbul Scıentıfıc Research Congress , İstanbul, Türkiye, 28 - 30 Nisan 2026, ss.1167-1186, (Tam Metin Bildiri)

  • Yayın Türü: Bildiri / Tam Metin Bildiri
  • Basıldığı Şehir: İstanbul
  • Basıldığı Ülke: Türkiye
  • Sayfa Sayıları: ss.1167-1186
  • Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Adresli: Evet

Özet

Yerleşim alanları içerisinde bulunan tarihi mekanlar, çevreleriyle birlikte bir ‘doku’ oluşturur. Mekanlar bazen tekil yapılar olabileceği gibi bazen de birkaç yapıdan oluşan kompleksler olabilmektedir. Bununla birlikte, mekanları sadece içinde yaşanılan kapalı üniteler olarak düşünmemek gerekir. Çünkü bahsi geçen mekanlar bazen avlu, bahçe, seki, kanal gibi daha çok dış mekan işlevi oluşturan üniteler de olabilmektedir. Büyük çoğunluğu Van’ın Edremit İlçesi’nden geçen ve Urartu Dönemi’nin önemli eserlerinden biri olan Minua/Şamram Kanalı ve kanalın çevresindeki mekanlar, sözü geçen tarzda dış mekan işlevleri doğrultusunda bir doku oluşturmaktadır. Dokuyu oluşturan iki ana kontekstten biri doğal unsurları barındıran gruptur. Bunlar arasında alanda hala güçlü bir şekilde varlığını hissettiren yeşil doku, dere, yoğun bitki ve ağaçlarla kaplı yamaçlar yer almaktadır. İkinci grup unsurları ise tarihi kalıntılar oluşturmaktadır. Kalıntılar arasında en önemli eser, Van ve çevresi için de oldukça büyük bir önem arz eden, Minua/Şamram Kanalı’dır. Kanalla ilişkili bir şekilde düzenlenen diğer kalıntılar arasında bağ-bahçe çalışmaları için oluşturulan platform, derelerin rehabilitasyonunda kullanılan kanal ve istinat duvarları gibi unsurlar yer almaktadır.  Kanal ve çevresindeki mekanların ne tarz işlevler yüklendiği ve birbirleriyle nasıl bir korelasyon içerisinde olduğunu ortaya koyabilmek adına, yaklaşık 55 km uzunluğundaki tarihi kanalın küçük bir bölümünde incelemeler gerçekleştirilmiştir. İlçe’nin ‘Kanal Caddesi’ olarak adlandırılan bu bölümünde yapılan çalışmalar tarihi kanalı ve çevresini bir bütün olarak değerlendirmeyi amaçlamaktadır.

Historic spaces located within settlement areas form a texture together with their surroundings. These spaces may consist of individual structures or, in some cases, complexes composed of multiple buildings. However, such spaces should not be considered solely as enclosed units intended for habitation. Rather, they may also include elements that primarily function as open-air units, such as courtyards, gardens, terraces, and canals. The Minua/Šamram Canal, one of the most significant works of the Urartian Period and extending largely through the Edremit district of Van, together with the spaces surrounding it, constitutes such a texture shaped by open-air functions. One of the two principal contexts forming this texture consists of natural elements. These include the green texture that still strongly manifests itself in the area, streams, and slopes densely covered with vegetation and trees. The second group of elements consists of historical remains. Among these, the most important monument is the Minua/Šamram Canal itself, which holds considerable significance for Van and its surroundings. Other remains associated with the canal include platforms constructed for viticultural and horticultural activities, as well as canals and retaining walls used in the rehabilitation of streams. In order to determine the types of functions attributed to the canal and the surrounding spaces, and to reveal the nature of their interrelationships, investigations have been conducted along a limited section of the approximately 55 km long historic canal. The studies carried out in this section, referred to as “Kanal Street” within the district, aim to evaluate the historic canal and its surroundings as an integrated whole.