Karma sit Alanlarının bütünleşik korunmasına yönelik analitik karar destek modeli önerisi: Konuralp (Prusias ad Hypium) örneği

Creative Commons License

Kalak M., Sağıroğlu Demirci Ö.

Gazi Üniversitesi Mühendislik-Mimarlık Fakültesi Dergisi, cilt.41, sa.3, ss.1713-1729, 2026 (SCI-Expanded, Scopus, TRDizin)

Özet

Bu çalışma, kültürel miras alanlarındaki sit alanlarının korunmasının toplumsal ve tarihî önemine odaklanmakta ve bu değerlerin gelecek nesillere aktarılmasını amaçlamaktadır. Sit alanlarının korunmasında karşılaşılan en önemli zorluklardan biri, farklı sit türlerinin bir arada bulunması durumunda hangi alanlara öncelik verileceğinin belirlenmesidir. Bu durumda öznel yaklaşımlar ve kişisel değerlendirmeler öne çıkmakta, karar alma süreçlerini karmaşık hâle getirerek bütüncül bakış açısını zayıflatmaktadır. Bu sorunun çözümü ve karar vericilere sistematik rehberlik sağlanabilmesi amacıyla, çok kriterli karar verme yaklaşımına dayalı, değer odaklı bir karar destek sistemi önerilmektedir. Yapılan çalışma, Analitik Hiyerarşi Süreci (AHP) tabanlı bir süreç tanımlamaktadır. Çalışmanın geliştirilmesi sürecinde alanında uzman kişilerle iki aşamalı anket çalışması gerçekleştirilmiştir. İlk aşamada, kültürel ve tarihî değerler açısından öncelikli kriterler belirlenmiş; ikinci aşamada ise kentsel ve arkeolojik değerleri bir arada barındıran Konuralp Kentsel ve Arkeolojik Sit Alanı örneklem olarak seçilmiş ve kriterler bu alan üzerinde test edilmiştir. Analizler sonucunda, alanın taşıdığı çoklu değerler ve müdahale gerektiren unsurlar arasında önem sıralaması oluşturulmuştur. Elde edilen bulgular, AHP tabanlı çalışmanın özellikle karma sit alanlarında etkin olduğunu, uzman ve paydaşların tüm kriterleri aynı çerçevede değerlendirmesine imkân tanıyarak öznel değerlendirmelerin olumsuz etkilerini azaltmayı ve kültürel mirasın sürdürülebilir biçimde korunmasına katkı sağlamayı mümkün kıldığını göstermektedir. 

This study focuses on the social and historical importance of preserving protected heritage sites within cultural heritage areas and aims to ensure that these values are transmitted to future generations. One of the most significant challenges in the conservation of protected sites is determining which areas should be prioritized when different types of sites coexist within the same area. In such cases, subjective approaches and personal evaluations tend to dominate, complicating decision-making processes and weakening a holistic perspective. In order to address this issue and provide systematic guidance for decision-makers, a value-based decision support system based on a multi-criteria decision-making approach is proposed. The study defines a process based on the Analytic Hierarchy Process (AHP). During the development of the study, a two-stage survey was conducted with experts in the field. In the first stage, priority criteria in terms of cultural and historical values were determined; in the second stage, the Konuralp Urban and Archaeological Site Area, which contains both urban and archaeological values, was selected as the case study, and the criteria were tested within this area. As a result of the analyses, a priority ranking was established among the multiple values carried by the site and the elements requiring intervention. The findings indicate that the AHP-based approach is particularly effective in mixed site areas, enabling experts and stakeholders to evaluate all criteria within the same framework, reducing the negative effects of subjective evaluations, and contributing to the sustainable conservation of cultural heritage.