Ortaokul Öğrencilerinin Distopik Çocuk Romanlarını Okuma Deneyimleri Üzerine Bir Araştırma

Distopik edebiyat, okuru dünyanın geleceğine ilişkin olası olumsuz senaryolar, cehennemvari kurgular, küresel felaketler ve dramatik sonuçlarla karşı karşıya getirerek uyaran ve mevcut koşullara eleştirel bir bakış geliştirmesini sağlayan yazınsal bir türdür. Bu tür yapıtların ahlaksal gündeminde teknolojik gelişmeler, salgın hastalıklar, çevre kirliliği, otoriter rejimler, yapay zekâ ve iklim krizi gibi güncel sorunlar yer almaktadır. Aynı zamanda bireysel, toplumsal, psikolojik, ekonomik, biyolojik ve politik boyutlarıyla geleceğin nasıl şekilleneceğine dair sorular çocuk okurun karşısına çıkmaktadır. Çocuklara seslenen distopik anlatılar çocuğun çok boyutlu gelişiminde işlevsel bir rol üstlenerek mikro düzeyde bireyin, makro düzeyde ise insan türünün karşılaşabileceği sorunları sezmesine olanak tanır. Bu çalışmanın amacı, ortaokul öğrencilerine okutulan 4 distopik romana ilişkin ortaokul öğrencilerinin okuma deneyimlerini ortaya koymaktır. Araştırma, temel nitel araştırma deseniyle yapılandırılmış olup veriler, yarı yapılandırılmış görüşme formları ve öğrenci günlükleri aracılığıyla toplanmıştır. Çalışma grubunu 13 ortaokul öğrencisi oluşturmaktadır. Elde edilen verilerin çözümlenmesinde içerik analizi yöntemi kullanılmış ve analiz sürecinde MAXQDA 2022 yazılımından yararlanılmıştır. Bulgular öğrencilerin distopik romanları hak ve hukuk, doğa ve iklim ile dijital çağ sorunları çerçevesinde değerlendirdiklerini, karakterler ve kurgusal evrenlerle duygusal bağ kurduklarını ve distopik anlatıların çocuk okurda yerel ve küresel sorunlara yönelik duyarlık, farkındalık ve çözüm odaklı düşünme becerilerini geliştirdiğini göstermektedir.