Osmanlı'dan Cumhuriyet'e Van'da Madencilik Çalışmaları (1900-1980)


Creative Commons License

Kardaş A.

Gazi Kitabevi, Ankara, 2017

  • Basım Tarihi: 2017
  • Yayınevi: Gazi Kitabevi
  • Basıldığı Şehir: Ankara

Özet

Anadolu’nun madencilik tarihi çok eski dönemlerde başlamıştı.
Anadolu’nun doğusunda yer alan Van ve çevresinde bulunan
madenlerin işletilmesi de eskiye dayanmaktadır. Bu konuda henüz
ciddi bilimsel araştırmaların yeterince yapılmamış olmasına rağmen,
mevcut belge ve kaynaklardan buraların zengin madenlere sahip
olduğunu göstermektedir. Van ve çevresindeki başta petrol ve linyit
kömürü olmak üzere birçok değerli maden kaynaklarının araştırılıp
çıkarılması ve işletilmesi çalışmalarına Osmanlı Devleti’nin son
döneminde başlanmıştı. Ancak Birinci Dünya Savaşı’nın başlaması ve
söz konusu madenlerin bulunduğu bölgenin Rus-Ermeni işgaline
uğraması çalışmaları olumsuz yönde etkilemişti.
Buradaki çalışmalar Millî Mücadele ve Cumhuriyet’in ilk
yıllarında yeni devletin kuruluş felsefesi çerçevesinde sürmüştü. Bu
dönemde yerli ve yabancı birçok yatırımcı veya devlet adamı Van ve
çevresinde bulunan madenlerin işletilmesi için girişimlerde
bulunmuştu. Devlet tarafından kendilerine verilen imtiyazlarla söz
konusu madenler işletilmiş ve yeni madenlerin bulunması için
çalışmalar yapılmıştı. Özellikle MTA Enstitüsü’nün kurulmasıyla
çalışmalardan daha verimli sonuçlar alınmaya başlanmıştı. Ancak
İkinci Dünya Savaşı’nın çıkması ve doğurduğu sonuçlar bütün ülkede
olduğu gibi Van ve çevresindeki madenlerin işletilmesini de olumsuz
etkilemişti.
Demokrat Parti Dönemi’nde madenler yeni bir bakış açısıyla ele
alınmış ve çalışmalar bu yönde yapılmıştı. Ancak yaşanan siyasî ve
iktisadî gelişmelerin etkisiyle Van ve çevresindeki madenlerden
yeterince faydalanılamamıştı. Bu bağlamda buradaki çalışmaların
etkisi azalmasına rağmen, günümüze kadar sürmüştür.
Anahtar Kelimeler: Van, Petrol, Kömür, Kürzot, Şahmanis.

Minering in Van From the Ottoman Period to the Republic
Period

Anatolia’s mining history began very long ago. The working of
the mines in the Van and its environs where located in the eastern part
of Anatolia is also based on the old age. Although there have not been
serious investigations on this subject yet, the documents and which we
encountered show us that the location has rich mines. The exploration
and exploitation of many valuable mineral resources, especially oil
and lignite coal in Van and its surroundings, began in the late periods
of the Otoman Empire. But the beginning of the First World War and
the Russian-Armenian occupation of the region where the mines were
located affected the works negatively.
The studies continued during the National Struggle and the first
years of the Republic in the frame of the new state’s founding
philosophy. In this period, many domestic and foreign investors or
statesman have attempted to run mines in Van and its environts. With
the privileges granted to them by the state, the mines were operated
and studies were carried out to find new mines. Especially with the
establishmen of the Institute of MTA, more efficient results were
obtained from the studies. But the beginning and the Second World
War and its results had affected the works of the mines in Van and its
surroundings as in the whole country.
During the Democratic Party Period, the mines were handled with
a new perspective and the investigation was done in this direction. But
due to the political and economic situations that had taken place, Van
and its surrounding mines could not be utilized sufficiently in this
context. Although the declining of workings in these area the
investigation has continied up to now.
Keywords: Van, Oil, Coal, Kurzot, Shahmanis.