Van İli Ağızları ile Azerbaycan Türkçesi Yazı Dili ve Ağızlarındaki Ortak Morfolojik Özellikler
Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi, cilt.26, sa.1, ss.139-167, 2026 (TRDizin)
- Yayın Türü: Makale / Tam Makale
- Cilt numarası: 26 Sayı: 1
- Basım Tarihi: 2026
- Doi Numarası: 10.32449/egetdid.1902369
- Dergi Adı: Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi
- Derginin Tarandığı İndeksler: Central & Eastern European Academic Source (CEEAS), MLA - Modern Language Association Database, TR DİZİN (ULAKBİM), MLA International Bibliography
- Sayfa Sayıları: ss.139-167
- Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
- Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Türk dilinin tarihi gelişimi ve yayılma alanları incelendiğinde, Oğuz Türkçesinin Doğu kolunu oluşturan ağız gruplarının kendine has bir dokuya sahip olduğu görülür. Türkiye Türkçesi ağızları içinde Doğu Anadolu grubu (özellikle Erzurum, Iğdır, Ağrı, Kars, Bitlis ve Van yöreleri), İstanbul Türkçesi merkezli yazı dilinden ziyade, Oğuz Türkçesinin diğer kolu olan Azerbaycan Türkçesi ile derin yapısal paralellikler sergiler. Bu ortaklık, sadece coğrafi yakınlığın bir sonucu değil; aynı zamanda Karakoyunlu, Akkoyunlu ve Safevi gibi bölgede hüküm sürmüş Oğuz Türklerinin egemenliğinde kurulmuş siyasi teşekküllerin ve göç hareketlerinin tarihsel bir mirasıdır. Dil bilimsel veriler ışığında, bu iki sahanın bir "geçiş bölgesi" mi yoksa aynı dilsel alt yapının farklı siyasi sınırlardaki yansımaları mı olduğu sorusuna yanıt aranacaktır. Bölge ağızları üzerine yapılan dil incelemeleri taranarak, "Oğuz Türkçesinin Doğu Grubu"nun karakteristik kimliği ortaya konulacaktır. Bu çalışma, Van ili ağızlarındaki morfolojik dil özelliklerinin Azerbaycan Türkçesinin standart ve ağız formlarıyla olan yapısal benzerliklerini verilerle ortaya koymayı hedeflemektedir. Araştırma kapsamında, Van il merkezi ve ilçelerinden derlenen ağız örnekleri, ek yapıları açısından tasnif edilecektir. Sonuç olarak, Van ili ağızlarının Türkiye Türkçesi içindeki özgün konumu ve Azerbaycan Türkçesi ile oluşturduğu dilsel bütünlük, karşılaştırmalı bir bakış açısıyla analiz edilecektir.
When examining the historical development and areas of spread of the Turkish language, it is observed that the dialect groups forming the Eastern branch of Oghuz Turkish possess a unique texture. Among the dialects of Turkish in Turkey, the Eastern Anatolian group (especially the regions of Erzurum, Iğdır, Ağrı, Kars, Bitlis, and Van) exhibits deep structural parallels with Azerbaijani Turkish, another branch of Oghuz Turkish, rather than with the Istanbul Turkish-centered written language. This commonality is not only a result of geographical proximity; it is also a historical legacy of the political formations and migration movements established under the rule of Oghuz Turks who governed the region, such as the Karakoyunlu, Akkoyunlu, and Safavids. In light of linguistic data, this study will seek to answer the question of whether these two areas are a "transition zone" or reflections of the same linguistic infrastructure in different political boundaries. By reviewing linguistic studies on the regional dialects, the characteristic identity of the "Eastern Group of Oghuz Turkish" will be revealed. This study aims to demonstrate, with data, the structural similarities between the morphological linguistic features of the dialects of Van province and the standard and dialectal forms of Azerbaijani Turkish. Within the scope of this research, dialect samples collected from Van city center and its districts will be classified according to their affixal structures. As a result, the unique position of Van dialects within Turkish and the linguistic unity they form with Azerbaijani Turkish will be analyzed from a comparative perspective.