Gelmekte Olan Sinema: Yılmaz Güney Sinemasını Dekolonize Etmek
Mülkiye Dergisi, cilt.50, sa.3, ss.825-859, 2026 (TRDizin)
- Yayın Türü: Makale / Tam Makale
- Cilt numarası: 50 Sayı: 3
- Basım Tarihi: 2026
- Dergi Adı: Mülkiye Dergisi
- Derginin Tarandığı İndeksler: TR DİZİN (ULAKBİM)
- Sayfa Sayıları: ss.825-859
- Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Yılmaz Güney ve sineması uzun yıllar boyunca ulusal bir sinemanın, Türk sinemasının içerisinde konumlandırıldı. Filmleri toplumcu gerçekçilik ve köy filmleri kategorileri altında sınırlı analizlere tabi tutuldu. Söz konusu kategoriler etrafında çerçevelenen bu sınırlı analizler Güney’in filmlerinin politik ve estetik özgünlüğünü ortaya koyamamıştır. 1990’lardan itibaren bir söylem, kavram ve bir üretim alanı olarak Kürt sinemasının gelişmesiyle birlikte Güney, Kürt sinemasının kurucu figürü olarak nitelendirildi. Kurucu figür olarak Kürt sinemasının başlangıcına yerleştirilmesi özellikle Yol ve Sürü gibi son dönem filmlerindeki tematik unsurlar ve Kürtlüğe dair bazı göstergeler üzerinden gerçekleşmektedir. Güney’in filmlerini Kürt sinemasının başlangıcına yerleştiren çalışmalar ise Kürt sinemasıyla Güney filmleri arasında estetik, politik ve üretim biçimleri açısından ikna edici bağlantılar kuramıyor. Bununla birlikte Kürt sinemasının ortaya çıkış ve oluşumunu, 1990’lara tarihlendirdiğimizde Kürt sinemasının ‘kurucu babası’ olarak nitelendirilen, 1984’te hayatını kaybeden Yılmaz Güney ve filmleri tarihsel, teorik ve estetik bir mesele olarak beliriyor. Güney’i ve filmlerini tarihsel, estetik ve politik yönden Kürt sineması içinde konumlandırmak demek onu ve sinemasını dekolonize etmek anlamına gelecektir. Bu yeniden konumlandırma aynı zamanda, Kürt sinemasının politik ekolojisine dair daha derin bir kavrayışı ortaya çıkaracaktır. Bu makalede ilk olarak Kürt sinemasının tarihsel ve teorik bir çerçevesi çizilecektir. Güney’in filmleri çizilen bu tarihsel-teorik çerçeve bağlamında Kürt sineması içerisine yerleştirilerek, sineması yeniden konumlandırılacaktır. Güney filmleriyle Kürt sineması arasında üretim koşulları, estetik biçimler ve politik eğilimler bağlamında bağlantılar kurularak Güney ve sineması yeni bir bakışla değerlendirilecektir.
For many years, Yılmaz Güney and his cinema were situated within the framework of Turkish cinema. His films were analyzed primarily through the categories of social realism and ‘village films.’ These constrained analyses, framed around these categories, failed to reveal the political and aesthetic originality of Güney’s later films. With the development of Kurdish cinema as a discourse, concept, and field of production since the 1990s, Güney has been characterized as the founding figure of Kurdish cinema. His positioning at the origins of Kurdish cinema as a founding figure is primarily based on thematic elements and certain indicators of ‘Kurdishness’ in his late-period films, such as Yol and Sürü. However, studies that place Güney’s films at the start of Kurdish cinema fail to establish convincing links between Kurdish cinema and Güney’s films in terms of aesthetics, politics, and modes of production. Furthermore, when the emergence and formation of Kurdish cinema are dated to the 1990s, Yılmaz Güney—who passed away in 1984 yet is described as the ‘founding father’ of Kurdish cinema—and his films raise a historical, theoretical, and aesthetic question. Positioning Güney and his films historically, aesthetically, and politically within Kurdish cinema implies decolonizing him and his cinema. This repositioning will simultaneously reveal a deeper understanding of the political ecology of Kurdish cinema. In this article, a historical and theoretical framework of Kurdish cinema will first be outlined. Within the context of this historical and theoretical framework, Güney’s films will be situated within Kurdish cinema, and his cinema will be repositioned. By establishing connections between Güney’s films and Kurdish cinema in terms of production conditions, aesthetic forms, and political tendencies, Güney and his cinema will be evaluated from a new perspective.