Öğretmen Görüşlerine Dayalı Olarak Zihin Yetersizliği Olan Öğrencilerde Mizah

alpdoğan y.

Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, cilt.12, sa.2, ss.673-689, 2026 (TRDizin)

Özet

Bu çalışmanın amacı, zihin yetersizliği olan öğrencilerle çalışan öğretmenlerin görüşlerinden hareketle söz konusu öğrencilerin mizahi durumlarının ortaya konulmasıdır. Araştırma, mizahın algılanabilen türleri, duygusal düzenleyici rolü, öğrenme sürecine katkıları, sosyal ve iletişimsel yansımaları, kullanılan mizah araçları ve bireysel farklılıklar bağlamında ele alınmıştır. Çalışma nitel araştırma deseninde yürütülmüş; araştırmanın katılımcılarını zihinsel yetersizliği olan öğrencilerle çalışan 15 öğretmen oluşturmuştur. Veriler yarı yapılandırılmış görüşme formları aracılığıyla toplanmış ve tematik analiz yöntemiyle çözümlenmiştir. Bulgular, öğrencilerin özellikle somut, görsel ve bedensel mizah türlerini daha kolay algıladıklarını; soyut mizahı algılamada ise güçlük yaşayabildiklerini göstermektedir. Mizahın çoğunlukla öğrencilerin olumlu duygular geliştirmelerine, dikkat ve odaklanma düzeylerinin artmasına, öğrenme sürecinin kolaylaşmasına ve sosyal etkileşimlerin güçlenmesine katkı sağladığı belirlenmiştir. Bununla birlikte, mizahın etkisinin öğrencilerin algı düzeyi, dil ve iletişim becerileri gibi bireysel özelliklere bağlı olarak farklılaştığı görülmüştür. Sonuç olarak mizahın, özel eğitim ortamlarında bilinçli, planlı ve bireysel farklılıklara duyarlı biçimde kullanıldığında öğretim sürecini destekleyici bir araç olduğu söylenebilir. Bu araştırmada, zihinsel yetersizliği olan öğrencilerle çalışan öğretmenlerin görüşlerinden hareketle mizahın özel eğitim bağlamındaki çok yönlü rolü ortaya konulmuştur.
The aim of this study is to reveal the humorous situations of students with intellectual disabilities based on the views of teachers working with these students. The study addresses humor within the framework of its perceivable types, its role as an emotional regulator, its contributions to the learning process, its social and communicative reflections, the humor-related tools used, and individual differences. The study was conducted using a qualitative research design, and the participants consisted of 15 teachers working with students with intellectual disabilities. Data were collected through semi-structured interview forms and analyzed by means of thematic analysis. The findings indicate that students more easily perceive concrete, visual, and physical forms of humor, whereas they may experience difficulties in understanding abstract humor. It was also determined that humor generally contributes to the development of positive emotions, increases in attention and focus, facilitation of the learning process, and strengthening of social interactions. However, the effects of humor were found to vary depending on individual characteristics such as students’ cognitive level and their language and communication skills. Consequently, humor may be considered a supportive instructional tool in special education settings when it is used consciously, systematically, and with sensitivity to individual differences. Based on the views of teachers working with students with intellectual disabilities, this study reveals the multidimensional role of humor in the context of special education.