Yapay Zekanın Kişisel Verilerin Korunması Açısından Sınırları
Terazi Hukuk Dergisi, sa.236, ss.64-78, 2026 (TRDizin)
- Yayın Türü: Makale / Tam Makale
- Cilt numarası: Sayı: 236
- Basım Tarihi: 2026
- Dergi Adı: Terazi Hukuk Dergisi
- Derginin Tarandığı İndeksler: TR DİZİN (ULAKBİM)
- Sayfa Sayıları: ss.64-78
- Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Yapay zekanın günlük hayatta vermiş olduğu kararlar özellikle hukuk perspektifinden bakınca, bireylerin hak ve özgürlüklerini doğrudan etkileyebilmektedir. Sağlık hizmetlerinden eğitime, adalet sisteminden istihdama kadar birçok alanda kullanılan yöntem ve uygulamalar, bu süreçte insan hakları ihlallerine neden olabilmektedir. Yapay zeka uygulamalarının en çok tartışılan insan hakları sorunlarını; özel hayatın gizliliğinin ihlali, hesap verebilirlik ve şeffaflık eksikliği şeklinde sıralamak mümkündür. Bu sıralama dolayısıyla, yapay zeka ile insan hakları arasındaki ilişkinin ve bu alandaki hukuki düzenlemelerin ele alınması önem arz etmektedir. Bu makalede, karar verme süreçlerine gitgide daha fazla dahil olan yapay zeka sistemlerinin; öncelikle insan hakları üzerindeki etkilerinin ve bu etkilerin ulusal ve aynı zamanda uluslararası hukuk açısından analizi yapılacak; sonrasında ise, ayrımcılık yasağı, özel hayatın gizliliği, ifade özgürlüğü ve adil yargılanma hakkı gibi temel insan hakları açısından bir inceleme gerçekleştirilecektir. Ayrıca, çalışmada, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi başta olmak üzere uluslararası insan hakları belgeleri ile Avrupa Birliği Yapay Zekâ Yasası gibi güncel yasal girişimler de mercek altına alınacaktır. Bunun yanı sıra, çalışmada hem AB hem de Birleşmiş Milletler düzlemindeki gelişmeler de değerlendirilecektir. Ayrıca, yapay zekânın yol açabileceği hak ihlalleri, ulusal ve uluslararası örnekler ve güncel olaylar üzerinden incelenecektir. Son tahlilde, devletin ve özel sektörün bu konudaki sorumlulukları ele alınacak, hem 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu hem de uluslararası anlamda Avrupa Birliği Genel Veri Koruma Tüzüğü’nün (GDPR olarak anılacaktır) benzer ve farklı yönleri karşılaştırılacak ve uluslararası insan hakları yaklaşımı üzerine bir değerlendirme yapılacaktır.
From a legal perspective, the decisions made by artificial intelligence in daily life can directly affect the rights and freedoms of individuals. Methods and applications used in many areas, from healthcare and education to the justice system and employment, can lead to human rights violations. The most debated human rights issues related to AI applications can be listed as violations of the right to privacy, lack of accountability, and lack of transparency. Therefore, examining the relationship between artificial intelligence and human rights, and the relevant legal regulations in this area, is of great importance. This article will analyze the impact of artificial intelligence (AI) systems, which are increasingly involved in decision-making processes, on human rights, examining these impacts from both national and international legal perspectives. It will then conduct an examination of fundamental human rights such as the prohibition of discrimination, the right to privacy, freedom of expression, and the right to a fair trial. Furthermore, the study will scrutinize international human rights documents, primarily the European Convention on Human Rights, as well as current legal initiatives such as the European Union AI Law. Developments at both the EU and United Nations levels will also be evaluated. Additionally, potential human rights violations caused by AI will be examined through national and international examples and current events. Finally, the responsibilities of the state and the private sector in this regard will be addressed, the similarities and differences between the Turkish Personal Data Protection Law (KVKK) and the GDPR will be compared, and the international human rights approach will be assessed.