KESİNTİYE UĞRAMIŞ ZAMAN SERİSİ ANALİZİ IŞIĞINDA COVID-19 PANDEMİSİNİN TÜRKİYE’NİN DIŞ TİCARET AÇIKLIĞI ÜZERİNDEKİ KALICI ETKİSİ

Erdoğan N.

6th INTERNATIONAL FRIENDSHIP BRIDGE MULTIDISCIPLINARY SCIENTIFIC RESEARCH CONGRESS, Athens, Yunanistan, 5 Temmuz - 09 Ekim 2026, ss.195-196, (Özet Bildiri)

  • Yayın Türü: Bildiri / Özet Bildiri
  • Basıldığı Şehir: Athens
  • Basıldığı Ülke: Yunanistan
  • Sayfa Sayıları: ss.195-196
  • Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Adresli: Evet

Özet

Bu çalışma, COVID-19 pandemisinin Türkiye’nin dış ticaret açıklığı üzerindeki kalıcı etkisini Kesintiye Uğramış Zaman Serisi (Interrupted Time Series, ITS) analizi ile incelemektedir. Dünya Bankası Kalkınma Göstergeleri (World Development Indicators, WDI) veri tabanından elde edilen Lojistik Performans Endeksi (LP.LPI.OVRL.XQ) ve mal ile hizmet ticaretinin GSYH’ye oranı (NE.TRD.GNFS.ZS) göstergeleri kullanılarak, Türkiye için 2005-2023 dönemini kapsayan bir zaman serisi oluşturulmuş; ticari açıklık bağımlı değişken, zaman trendi, pandemi müdahale kukla değişkeni (2020 sonrası=1) ve pandemi-sonrası eğim değişimi terimi bağımsız değişkenler olarak modellenmiştir. Newey-West (HAC, 2 gecikme) dayanıklı standart hatalarla tahmin edilen OLS regresyonu, inceleme döneminde ticari açıklıkta istatistiksel olarak anlamlı, istikrarlı bir artış trendi ortaya koymuş (yılda ortalama 0,92 puan; p<0,001), ancak pandemi sonrası dönemde ne ani bir seviye kırılması (p=0,285) ne de eğimde anlamlı bir değişim (p=0,450) tespit edilmiştir. Lojistik Performans Endeksi’nin iki-üç yılda bir yayınlanması ve 2020 yılı gözleminin veri setinde bulunmaması nedeniyle bu değişken için formel bir ITS regresyonu yerine betimsel bir öncesi-sonrası karşılaştırma sunulmuş; pandemi öncesi ve sonrası ortalamalar arasında sınırlı bir fark (3,33 → 3,40) bulunmuştur. Bulgular, Türkiye’nin dış ticaret entegrasyonunun COVID-19 şokuna karşı yapısal olarak dirençli kaldığını ve gözlenen kısa vadeli dalgalanmaların istatistiksel olarak kalıcı bir kırılmaya dönüşmediğini göstermektedir. Çalışma, yıllık veri kısıtı altında ITS yönteminin istatistiksel güç sınırlılıklarını tartışmakta ve bulguların aylık/çeyreklik lojistik göstergeleriyle (UNCTAD LSCI, Baltic Dry Index vb.) tekrarlanmasının önemine dikkat çekmektedir.

This study examines the permanent effect of the COVID-19 pandemic on Türkiye’s trade openness using Interrupted Time Series (ITS) analysis. Using indicators obtained from the World Bank Development Indicators (WDI) database — the Logistics Performance Index (LP.LPI.OVRL.XQ) and the ratio of goods and services trade to GDP (NE.TRD.GNFS.ZS) — a time series for Türkiye covering the period 2005–2023 is constructed; trade openness is modeled as the dependent variable, with time trend, pandemic intervention dummy variable (post-2020 = 1), and post-pandemic slope change term as independent variables. The OLS regression, estimated with Newey-West (HAC, 2 lags) robust standard errors, reveals a statistically significant and stable increasing trend in trade openness over the study period (average 0.92 points per year; p < 0.001), but detects neither a sudden level break (p = 0.285) nor a significant slope change (p = 0.450) in the post-pandemic period. Since the Logistics Performance Index is published every two to three years and the 2020 observation is missing from the dataset, a formal ITS regression for this variable is not possible; instead, a descriptive pre-post comparison is presented, showing a limited difference between pre- and post-pandemic averages (3.33 → 3.40). The findings indicate that Türkiye’s foreign trade integration remained structurally resilient to the COVID-19 shock and that observed short-term fluctuations did not translate into a statistically permanent break. The study discusses the statistical power limitations of the ITS method under annual data constraints and highlights the importance of replicating the findings with monthly/quarterly logistics indicators (UNCTAD LSCI, Baltic Dry Index, etc.).