Türk Kültüründe Dağ Kültü ve Dağ Kültüne Bağlı Varlıklar


Creative Commons License

Polat İ.

Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, no.68, pp.153-174, 2020 (Refereed Journals of Other Institutions)

  • Publication Type: Article / Article
  • Publication Date: 2020
  • Title of Journal : Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi
  • Page Numbers: pp.153-174

Abstract

Legends, memorates and epics as it’s all known are considered as remainings of myths which were told in ancient times and thus, they reflect very important knowledge about nations’ way of understanding the world in which they are/were told. In this manner, it can be said that legends, memorates and epics contain conception of world. As known mountain cult includes practices and folk beliefs. Especially probihitions around the mountain cult, brings about the fear of being punished directly or indirectly. In Turkish regions narratives it’s possible to mention of the extraordinary entities that punish people for disrespect to itself or the nature. Same entities can be seen in also different culture from all around the world. Entities imagined as harming, protecting or taboo are part of folklore as beliefs, practices and narratives from ancient times to present-day. This study aims to handle the entities that are connected with mountain cult and their archaic elements.

Efsaneler, memoratlar ve destanlar, bilindiği gibi iptidai dönemlerde anlatılan mitlerin birer kalıntısı olarak yorumlanırlar ve bu nedenle anlatıldıkları milletin dünyayı algılama biçimleriyle ilgili oldukça önemli bilgileri ihtiva ederler. Bu minvalde söz konusu anlatım türlerinin, mitolojiye ait çeşitli dünya görüşlerini barındırdığı zikrolunabilir. Bilindiği gibi dağ kültü, Türkiye ve Türk dünyası Türkleri için oldukça önemli pratikleri ve inanışları barındırır. Bilhassa dağ kültü etrafında oluşan çeşitli yasaklar, doğrudan ya da dolaylı olarak cezalandırılma korkusunu da beraberinde getirir. Türkiye sahası anlatmalarında görülen ve doğaya yahut zatına karşı yapılan birtakım saygısızlıklardan ötürü cezalandırma işlevini üstelenen olağanüstü varlıklar kategorisinde dağ kültüne bağlı varlıklar da bulunur. Aynı varlıkların mevcudiyeti Türk kültüründe olduğu kadar dünyada da pek çok kültürde yer alır. Zarar verici, koruyucu veya tabu olarak tasavvur edilen bu varlıklar, iptidai zamanlardan günümüze halkbilimi ürünlerinden, inanış, pratik veya anlatı düzleminde yaşatılmışlardır. Bu çalışmanın amacı, söz konusu coğrafyada anlatılan efsane, memorat ve destanlarda dağ kültüne bağlı olağanüstü varlıkları incelemek ve işlevlerini, arkaik ögeleriyle birlikte ortaya koymaktır.