Akademik Veri Yönetim Sistemi
Teoriden Pratiğe Doğa Bilimleri ve Tarımsal Araştırmalar, Prof. Dr. Mehmet Fırat Baran,Dr. Müslüm Çoşkun, Editör, ISPEC Publishing House, Ankara, ss.125-135, 2026
Tarım sektörü, doğası gereği ekonomik açıdan riskli bir faaliyet alanıdır. Bu durum, tarım işletmelerinde kaynakların etkin kullanımı, maliyetlerin kontrol altına alınması ve gelir düzeyinin sürdürülebilir kılınması açısından ekonomik analizlerin önemini artırmaktadır. Özellikle artan girdi maliyetleri, fiyat dalgalanmaları ve piyasa belirsizlikleri, işletmelerin kârlılık düzeylerinin düzenli olarak analiz edilmesini zorunlu hale getirmektedir. Tarım işletmelerinde ekonomik performansın değerlendirilmesinde kullanılan temel göstergelerden biri brüt kâr analizidir. Brüt kâr, işletmenin kısa dönemli kârlılığını ve üretim faaliyetinin ekonomik etkinliğini ortaya koymaktadır. Bu yönüyle brüt kâr analizi, farklı üretim faaliyetlerinin karşılaştırılmasına, alternatif ürünlerin değerlendirilmesine ve işletme kararlarının şekillendirilmesine önemli katkılar sağlamaktadır. Bu çalışmada, Şırnak İli Silopi ilçesindeki yer fıstığı işletmelerinin brüt kar analizleri yapılmıştır. Araştırmanın ana materyalini oransal örnekleme yöntemi kullanılarak belirlenen 64 işletmeden toplanan anket verileri oluşturmaktadır. Araştırmada işletmeler yer fıstığı ekim alanlarına göre üç gruba ayrılmış ve analizler gruplara göre yapılmıştır. Araştırmada ortalama hane halkı büyüklüğü 7.61 kişi olup, işletme gruplarına göre artmaktadır. İşletmelerin toplam değişken masraflarının %41.89’unu ekim, %29.76’sını bakım ve %28.35’ini hasat masrafları oluşturmaktadır. Dekar başına brüt kar küçük işletmelerde (100-200 da) 2.525 TL, orta işletmelerde (201-300 da) 2.524 TL ve büyük işletmelerde (301 dekar ve üzeri) 1.946 TL olarak belirlenmiştir. İşletme gruplarına göre dekar başına düşen brüt kar arasındaki fark istatistiki olarak anlamlı bulunmuştur. Bu sonuçlara göre, işletmelerin ekonomik performanslarının işletme büyüklüğüne göre farklılık gösterdiği ve özellikle küçük ve orta ölçekli işletmelerin, büyük işletmelere kıyasla dekar başına daha yüksek brüt kâra sahip oldukları bu doğrultuda yer fıstığı üretiminin sürdürülebilirliği ve kârlılığının artırılması için bölgede işletme ölçeğine uygun üretim planlamasının yapılması oldukça önemlidir.