Sakıp Sabancı Mardin Kent Müzesi Koleksiyonunda Yer Alan Geleneksel Ahşap Tarım ve Dokuma Aletlerinin Etnografik Analizi

YILDIRIM M.

Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, cilt.23, sa.1, ss.334-346, 2026 (TRDizin)

Özet

Tarihsel süreç içerisinde Yukarı Mezopotamya’da konumlanan Mardin, buğday gibi temel tahılların üretildiği önemli tarım merkezlerinden biri olmuştur. Bölgenin verimli toprak yapısı ve iklim koşullarının elverişliliği, tarımsal üretimin artmasına olanak sağlamış; bu durum, üretim süreçlerinde kullanılan tarım aletlerinin çeşitlenmesine ve gelişmesine zemin hazırlamıştır. Ahşap ve metal malzemelerle imal edilen döven, yaba, el değirmeni, havan eli, öğütme taşı ve hububat silosu gibi araçlar, geleneksel tarım teknolojisinin başlıca örneklerini oluşturmaktadır. Aynı şekilde, küçükbaş hayvancılıktan elde edilen yün, bölgenin dokuma sanatında önemli bir yer tutmuş; çıkrık, kirmen (iğ) ve yün tarağı gibi araçlar el dokuması halı, kilim ve geleneksel giysi üretiminde yaygın biçimde kullanılmıştır. Ancak sanayileşme ve modern tekniklerin yaygınlaşmasıyla birlikte bu geleneksel aletlerin işlevselliği büyük ölçüde azalmıştır. Bu çalışma, Sakıp Sabancı Mardin Kent Müzesi Dilek Sabancı Sanat Galerisi koleksiyonunda yer alan etnografik eserlerin malzeme özelliklerini, üretim tekniklerini ve süsleme detaylarını inceleyerek belgelemeyi amaçlamaktadır. Böylece geleneksel üretim kültürüne ışık tutulması, kültürel mirasın korunması ve gelecek kuşaklara aktarılması hedeflenmektedir.
Historically, Mardin, located in Upper Mesopotamia, has been one of the important agricultural centers where basic grains such as wheat were produced. The fertile soil structure of the region and the favorable climatic conditions have allowed for an increase in agricultural production; this has paved the way for the diversification and development of agricultural tools used in production processes. Tools such as threshers, pitchforks, hand mills, mortars, grinding stones and grain silos manufactured with wood and metal materials are the main examples of traditional agricultural technology. Similarly, wool obtained from small livestock farming has an important place in the weaving art of the region; tools such as the spinning wheel, the spindle and the wool comb have been widely used in the production of hand-woven carpets, rugs and traditional clothing. However, with the spread of industrialization and modern techniques, the functionality of these traditional tools has greatly diminished. This study aims to document the material properties, production techniques and ornamentation details of ethnographic works in the collection of Sakıp Sabancı Mardin City Museum Dilek Sabancı Art Gallery. Thus, it is aimed to shed light on traditional production culture, protect cultural heritage and transfer it to future generations.