Çocuk Edebiyatında Zorbalık Olgusu: Analitik Bir İnceleme

Uysal S., ŞEN E.

Adıyaman Üniversitesi Eğitim Bilimleri Dergisi, cilt.16, sa.1, ss.384-419, 2026 (TRDizin)

Özet

Zorbalık, çocukların gündelik yaşamlarında sıklıkla karşılaştıkları bir deneyim olarak çocuk edebiyatında yaygın biçimde işlenen temalardan biridir. Bu çalışmanın amacı, çocuk edebiyatı yapıtlarını zorbalık olgusu açısından incelemektir. Araştırma, nitel araştırma yöntemiyle yapılandırılmıştır. Çalışmanın veri kaynağını, zorbalık temasını doğrudan ele alan 10 çocuk edebiyatı yapıtı oluşturmaktadır. Veriler, doküman incelemesi yöntemiyle toplanmış; elde edilen verilerin çözümlenmesinde içerik analizi kullanılmıştır. Analiz sürecinde veriler kodlanmış, kodlar temalar altında toplanmış ve bulgular frekanslarla desteklenerek betimlenmiştir. Çalışmada elde edilen bulgulara göre yapıtlarda en sık yer verilen zorbalık türü sözel zorbalıktır (f: 81). Bunu psikolojik zorbalık (f: 64), dolaylı zorbalık (f: 41), fiziksel zorbalık (f: 35), siber zorbalık (f: 19) ve davranışsal zorbalık (f: 17) takip etmekte olup cinsel zorbalığa ise yer verilmemiştir. Zorba karakterlerin cinsiyet dağılımının kız (f: 8) ve erkek (f: 8) karakterler arasında dengeli olduğu, mağdur karakterlerin ise daha çok erkeklerden (f: 19) oluştuğu belirlenmiştir. Zorba (f: 18) ve mağdur (f: 27) karakterlerin yaş bilgilerinin ve ebeveyn tutumlarının büyük ölçüde belirtilmediği saptanmıştır. Zorba karakterlerin en belirgin özelliği düşük empati becerisi (f: 25) iken mağdur karakterler çoğunlukla empatik (f:48) yönleriyle öne çıkarılmıştır. Sonuç olarak, incelenen yapıtların zorbalığın farklı boyutlarını görünür kıldığı ve çocuk okurda farkındalık geliştirme potansiyeli taşıdığı söylenebilir.
Bullying is one of the common themes in children's literature, as it reflects an experience that children frequently encounter in their everyday lives. This paper examined children's books from the perspective of bullying. The study adopted a qualitative research method. The sample consisted of ten children’s books that directly address the theme of bullying. Data were collected through document analysis. Content analysis was used to interpret the data. During analysis, the data were coded and grouped under themes. The findings were then described with supporting frequencies. According to the findings, verbal bullying (f: 81) is the most frequently depicted type of bullying, followed by psychological bullying (f: 64), indirect bullying (f: 41), physical bullying (f: 35), cyberbullying (f: 19), and behavioral bullying (f: 17). Sexual bullying is not included. The gender distribution of bullies is balanced between female (n = 8) and male (n = 8) characters, while victims are predominantly male (n = 19). The age and parental attitude of bullies (n = 18) and victims (n = 27) are largely not specified. The most prominent characteristic of the bullies is low empathy (n = 25), while the victims are predominantly characterized by their empathetic traits (n = 48). In conclusion, the children’s books highlight the various dimensions of bullying and have the potential to raise awareness among young readers.