Dr. Öğr. Üyesi Fırat Kıpçak

Bu ders notunda dünyanın yapısı, meydana gelen depremler, deprem mekanizması, Türkiye’nin tektonik yapısı, sismoloji bilimi, deprem parametreleri ve etkileri değerlendirilmiştir. Bu çalışmanın amacı depremlerin mekanizmasını anlamak ülkemizde yaşanan depremleri öğrenmek ve depremler hakkındaki bilimsel bilgi birikimini geliştirmektir. Bu doğrultuda not içeriğinde öncelikle depremin tanımı yapılmış, ardından sismik dalgalar, odak noktası, episantr ve büyüklük kavramları açıklanmıştır. Ardından depremlerin oluşumunda etkili olan tektonik süreçler açıklanmıştır. Ülkemizde meydana gelen depremler, deprem türleri ve mekanizmaları, fay hatları, fay özellikleri ayrı başlıklar altında değerlendirilmiştir. Deprem kavramı çok yönlü olarak ele alınmış, fay sistemleri ile olan ilişkisi kapsamlı biçimde incelenmiştir. Depremlerin büyüklük ve şiddet kavramları arasındaki farklar açıklanmış ve deprem dalga türleri ile yer hareketinin özellikleri belirtilmiştir. Bu çalışma, deprem olgusuna ilişkin kavramların sistematik bir şekilde sunulmasını belirtmiştir. Mühendislik ve yer bilimleri alanında yararlanabilecek bir çerçeve sunmuştur.

Bu ders notunda tünelcilik tarihi, tünel açma yöntemleri, yapım aşamaları ve bunların kuralları anlatılmıştır. Türkiye’de oldukça kullanılan TBM yöntemi ve “Yeni Avusturya Tünel Açma Yöntemi” olan NATM (New Austrian Tunnel Boring Machine) yöntemi ele alınmış ve bunların yapım kuralları ile detayları değerlendirilmiştir. Türkiye’de demiryollarından çok karayolu tüneli yapılmakta ve bunun için uygulanan kesit özellikleri ve tünel açma yöntemleri de değişmektedir. Tünel açma yöntemlerinde sağlam zeminin bulunduğu yerlerde daha çok TBM makinesi diğer adıyla köstebek kullanılırken kötü zeminlerde NATM yöntemi kullanılmaktadır. Ders notunda NATM yöntemine örnek oluşturacak Van-Tatvan (Bitlis) arasında yapılmış olan Kuskunkıran Tünelinin özellikleri verilmiştir. Oldukça yoğun bir şekilde kullanılan bu yolun yanal genişliği yaklaşık 20 m uzunluğu ise 170km’den oluşmaktadır. Ayrıca bu yol üzerinde 2234km’lik Kuskuskunkıran geçidi bulunmaktadır. Artan trafik yoğunluğu ile geçitte aksaklığa neden olmuştur. Ayrıca mevcut yol bölgenin iklim koşullarından dolayı sürekli bakım çalışmalarını zorunlu kılmıştır. Bu aksaklığın giderilmesi ve yolun kalkındırılması için karayolları tarafından tünel yapılmıştır. Geçit üzerinde yapılan Kuskunkıran Tüneli bu olumsuzlukları ortadan kaldırmış. 2234 m rakımın geçildiği 9+500km’lik eski güzergâha alternatif bir yol açılarak 3+612km uzunluklu yüksek standartlı yol yapılmıştır. Bu tünelin açılması ile Kuskunkıran Geçidi yaklaşık 6+000km kısaltılmış ve yolun geçiş süresi ortalama 30 dakikadan 5 dakikaya indirgenmiştir.